مقایسه تطبیقی و تحلیل انتقادی خوانش میرزا جواد تهرانی و ملاصدرا از «هویت، مکان و زمان وقوع قیامت»

در مورد هویت عالم قیامت در میان متفکران اسلامی، دو دیدگاه کلی وجود دارد: ۱. قیامت حادثه ای زمانی و از جنس عالم دنیا است که در آینده رخ می دهد. ۲. قیامت، عالمی مجرد از زمان و مکان است و در طول عالم دنیا قرار گرفته است. میرزا جواد تهرانی به عنوان نسل دوم جریان فکری مکتب تفکیک، معتقد است که خداوند قیامت را بعد از فنا و نابودی عالم دنیا ایجاد می کند و نفوسی که در عالم برزخ به سر می برند، بعد از انعدام عالم دنیا، به بدن مادی داخل قبر خاکی بازمی گردند و بعد از تعلق به ابدان، بهشت و دوزخ در عالم ماده پدید می آید و ابدان از قبر خاکی بیرون آمده و وارد عرصه قیامت می شوند تا پاداش داده شده یا مجازات شوند. براساس این نگره، قیامت از جنس عالم دنیا و در امتداد سلسله زمان است که در آینده زمانی رخ می دهد. اما براساس دیدگاه ملاصدرا، هویت قیامت، کاملا فرازمانی است و در طول عالم دنیا است، نه در عرض آن و خارج از سلسله زمان است، نه در امتداد آن. نفوس نیز بعد از قطع تعلق از بدن مادی، به اضطرار وارد عالم قبر یا برزخ می شوند و بعد از انقضای مدت برزخ، وارد عرصه قیامت می شوند. پژوهش حاضر که به روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد انتقادی نگاشته شده است، می کوشد ضمن مقایسه این دو دیدگاه، نشان بدهد که خوانش میرزا جواد تهرانی، حاصل تحمیل پیش فرض های ذهنی این محقق بر ظواهر آیات قرآن کریم است. در نهایت این نتیجه حاصل شده است که دیدگاه دوم (ملاصدرا) با ظواهر آیات قرآن هماهنگی، سازگاری و توافق بیشتری دارد.

کلیدواژه ها:

هویت قیامت ، مکان قیامت ، وقوع قیامت ، مکتب تفکیک ، ملاصدرا