بررسی تطبیقی رمان های بر جاده های آبی سرخ و فرانکشتاین در بغداد (بر پایه نظریه سپهر نشانه ای لوتمان با تکیه بر مرز و مرکز)

نشانه شناسی فرهنگی، مطالعه مناسبات بینافرهنگی میان قطب های تعاملی، تعارضی و تقابلی است که گستره فرهنگ خودی و رمزگان آن را در برابر تنگناهای فرهنگ دیگری یا نافرهنگ تبیین می کند. برداشت پیشینی لوتمان از فرهنگ در هیات مجموعه ای از نظام های نشانه ای با حد و مرزهای مبهم بوده است و تمامی پدیدارهای نشانه ای را که در پیوستاری به طور خاص سازمان یافته غرق هستند، سپهر نشانه ای می نامد. مرز و فضای نشانه شناختی فرهنگی، همگنی و فردیت را برجسته می سازد و عملکرد این فیلترینگ، تبدیل بیگانه به آشنا و گاهی دیگری به خود است. این پژوهش رمان های بر جاده های آبی سرخ و فرانکشتاین در بغداد را بر پایه نظریه سپهر نشانه ای لوتمان با تکیه بر مرز و مرکز با کاربست مفاهیمی مانند قطب های تعاملی، تعارضی و تقابلی در سپهر نشانه ای لوتمان با رویکردی توصیفی- تحلیلی بررسی و تبیین کرده است. نویسندگان، مرز و مرکز را در آثار مورد مطالعه برای فرهنگ خودی تبیین کرده و در صدد نگهداشت آن هستند، اگر چه فضای این آثار، مرکز و پیرامونی دارد که به ناچار دری به فرهنگ دیگری گشوده اند. دستاورد پژوهش نشان می دهد، نابرابری ساختاری از نشانه های فرهنگی در مرز و مناسبات میان متن ها و فضاهای متفاوت در مرکز وجود دارد و باعث شده است که مرز مانع التقاط خودی با دیگری شود؛ بنابر این، نگاه نویسنده و شخصیت های داستان، مطلق نیست و مرز در فضای سپهر نشانه ای تبیین نشده است، بلکه تقابل های جبران ناپذیری در آن وجود دارد. البته این دو نویسنده، به ویژه نادر ابراهیمی فرهنگ خودی را با وجود تقابل و تناقض فرهنگ خودی و دیگری در برخورد با فرهنگ دیگری حفظ کرده و دیگری را در خارج از مرز مولفه های فرهنگ خودی نگه داشته است.

کلیدواژه ها:

بر جاده های آبی سرخ ، فرانکشتاین در بغداد ، یوری لوتمان ، الگوی متداول ، مرز و مرکز