<span lang="FA">بازخوانی قاعده لاضرر در عصر فناوری <span lang="FA">مطالعه موردی: استخراج رمزارز و ضررهای اجتماعی-زیست محیطی

این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی فقهی، نقش قاعده «لاضرر» را در ارزیابی مشروعیت و حدود «استخراج رمزارز» بررسی می کند. قاعده مزبور مبتنی بر حدیث نبوی «لاضرر و لاضرار» است و بر اساس دیدگاه برگزیده از هرگونه زیان رسانی به دیگران منع می کند. ازاین رو پرسش اصلی آن است که آیا پیامدهای اجتماعی-زیست محیطی استخراج، عنوان «ضرر» دارد و در صورت احراز، قاعده لاضرر چه نقشی در منع یا مشروط سازی این فعالیت ایفا می کند. مقاله سپس مهم ترین چالش های استخراج، به ویژه در الگوی پرمصرف «اثبات کار»، را در سه سطح تحلیل می کند: مصرف نجومی انرژی و ورود ضرر به ثروت ملی، آسیب های زیست محیطی (از جمله انتشار کربن، تولید ضایعات الکترونیکی و مصرف آب) و آلودگی صوتی و حرارتی در مقیاس محلی. یافته ها نشان می دهد استخراج پرمصرف و کنترل نشده می تواند منشا ضررهای قابل اعتنا به جامعه و محیط زیست باشد و بنابراین، بر مبنای قاعده لاضرر، جواز بی قیدوشرط آن قابل دفاع نیست. در پایان، با توجه به امکان کاهش یا کنترل متعارف آسیب ها از طریق راهکارهای فناورانه (گذار به سازوکارهای کم مصرف تر)، صنعتی-اجرایی (بهینه سازی سخت افزار و مکان یابی و مدیریت بار) و حقوقی-نظارتی (مجوزدهی مشروط، واقعی سازی هزینه انرژی، اخذ عوارض/مالیات و مقابله با استخراج غیرمجاز)، چارچوبی برای حکمرانی شرعی و قانونی پیشنهاد می شود که ضمن دفع ضرر و صیانت از حقوق عمومی، به نفی کلی این ظرفیت اقتصادی منتهی نشود.

کلیدواژه ها:

قاعده لاضرر ، نفی ضرر ، استخراج ، ماینینگ ، رمزارز