<span lang="FA">خوانشی جدید از ملاکات احکام فقهی در پرتو حرکت جوهری

یکی از پرسش های بنیادین در فلسفه فقه، مسئله ی ملاکات احکام است؛ اینکه آیا احکام شرعی مبتنی بر مصالح و مفاسدی واقعی اند، و اگر چنین است، این مصالح چگونه در متن هستی انسان تجلی می یابند؟ مقالهی حاضر می کوشد با اتکا به مبانی حکمت متعالیه، به ویژه نظریه ی حرکت جوهری، تحلیلی نو از ملاکات احکام ارائه دهد. بر این اساس، انسان نه موجودی ایستا بلکه در حال تطور وجودی است و این تطور، بستر تکوینی برای تبیین متغیرات ملاک در افعال او فراهم می آورد. در این نگاه، ملاک حکم صرفا در نسبت فعل با مصلحت ثابت سنجیده نمی شود، بلکه باید در بستر حرکت جوهری انسان و سیر وجودی او تحلیل شود. بر این مبنا، سیالیت ملاکات ناظر به مرتبهی فعلیت و انطباق است، نه دگرگونی بی ضابطه در مرتبهی جعل. نوآوری این مقاله در آن است که برای نخستین بار، پیوندی نو میان نظریه ی حرکت جوهری و فرآیند استنباط ملاک در فقه برقرار می کند، و نشان می دهد که چگونه تطور هستی شناختی مکلف می تواند تبیین گر تنوع، تدریج و مقیاس پذیری ملاکات احکام باشد. در پایان، ضمن پاسخ به دو اشکال مقدر، استحکام این تحلیل تبیین می شود.

کلیدواژه ها:

حرکت جوهری ، ملاکات احکام ، حکمت متعالیه ، پویایی وجودی انسان ، فقه تحولی