طراحی الگوی حکمرانی هوش مصنوعی جهت ارتقای اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت ایزو ۹۰۰۱ در سازمان های دولتی ایران

با ورود هوش مصنوعی به عرصه حکمرانی، سازمان های دولتی برای حفظ و ارتقای کیفیت خدمات نیازمند بازنگری در مدل های مدیریتی سنتی هستند. فقدان چارچوب های حکمرانی هوش مصنوعی می تواند اثربخشی استانداردهای تثبیت شده ای همچون ایزو۹۰۰۱ را تهدید نماید. از این رو، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی حکمرانی هوش مصنوعی جهت ارتقای اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت در سازمان های دولتی ایران به روش آمیخته (کیفی-کمی) انجام شده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و بررسی اسناد بالادستی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان، ابعاد الگو شناسایی گردید. در بخش کمی، برای اعتبارسنجی الگو، پرسشنامه ای محقق ساخته میان ۱۵۰ نفر از مدیران و کارشناسان سازمان های دولتی توزیع و داده ها با روش مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی پنج مضمون فراگیر «حکمرانی اخلاقی و پاسخگویی قانونی»، «حکمرانی فنی و زیرساخت داده ها»، «هوشمندسازی عملیات کیفیت»، «مدیریت ریسک و نظارت انسانی» و « حکمرانی سازمانی و ظرفیت سازی» به عنوان ارکان حکمرانی هوش مصنوعی شد. نتایج بخش کمی نشان داد که پیاده سازی این الگو تاثیر مثبت و معناداری بر ارتقای شاخص های اثربخشی ایزو۹۰۰۱، به ویژه در حوزه های «تصمیم گیری مبتنی بر شواهد» و «بهبود مستمر فرآیندها» دارد. درنهایت، این پژوهش پیشنهاد می دهد که سازمان های دولتی ضمن تدوین شیوه نامه های اخلاقی و فنی برای الگوریتم های هوشمند، زیرساخت های نظارتی خود را با الزامات استاندارد مدیریت کیفیت یکپارچه نمایند تا از هوش مصنوعی به عنوان ابزاری برای افزایش شفافیت و رضایت ذینفعان بهره برداری نمایند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: حکمرانی هوش مصنوعی ، سیستم مدیریت کیفیت ، سازمان های دولتی ، تحلیل مضمون