اثر سیستم های خاک ورزی بر ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در کشت گندم دوروم

این پژوهش با هدف بررسی اثر سامانه های مختلف خاک ورزی، کاربرد زیرشکن و نوع محصول بر برخی ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه رازی کرمانشاه، واقع در اقلیم نیمه خشک سرد، انجام شد. خاک مزرعه دارای بافت لومی رسی و ماهیت آهکی بود. آزمایش به صورت کرت های دوبار خردشده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. عامل اصلی شامل سامانه های خاک ورزی در سه سطح بی خاک ورزی، کم خاک ورزی و خاک ورزی مرسوم، عامل فرعی شامل کاربرد و عدم کاربرد زیرشکن و عامل فرعی فرعی شامل دو سطح گندم دوروم و بدون کشت بود. نتایج نشان داد pH خاک تحت تاثیر تیمارها معنی دار نشد، اما هدایت الکتریکی خاک تحت تاثیر سامانه خاک ورزی، زیرشکن و نوع محصول معنی دار بود؛ به طوری که هدایت الکتریکی در خاک ورزی مرسوم ۳۹/۰ و در بی خاک ورزی ۳۰/۰ دسی زیمنس بر متر بود و در تیمار دارای زیرشکن نسبت به بدون زیرشکن از ۳۴/۰ به ۳۶/۰ دسی زیمنس بر متر افزایش یافت. بیشترین رس قابل انتشار در آب در خاک ورزی مرسوم (۶۰/۰ درصد) و کمترین آن در بی خاک ورزی (۴۸/۰ درصد) مشاهده شد. پایداری خاکدانه ها با شاخص میانگین قطر وزنی خاکدانه ها (MWD) ارزیابی شد و این شاخص در بی خاک ورزی (۴۶/۰ میلی متر) نسبت به خاک ورزی مرسوم (۳۱/۰ میلی متر) افزایش نشان داد. همچنین، بی خاک ورزی در مقایسه با خاک ورزی مرسوم موجب افزایش کربن آلی خاک از ۶۱/۰ به ۲۳/۱ درصد، ماده آلی از ۰۵/۱ به ۱۰/۲ درصد، نیتروژن کل از ۱۰/۰ به ۲۱/۰ درصد، فسفر قابل جذب از ۵۶/۱۰ به ۳۶/۱۸ میلی گرم بر کیلوگرم، پتاسیم قابل جذب از ۵۸/۴۸۳ به ۷۵۷ میلی گرم بر کیلوگرم و کربن زیست توده میکروبی از ۳۶/۱۱۷ به ۳۰/۲۹۰ میلی گرم کربن بر کیلوگرم خاک شد. در مقابل، تنفس پایه و تنفس ناشی از سوبسترا در خاک ورزی مرسوم به ترتیب با ۱۱/۲۰۴ و ۰۸/۵۴۳ میلی گرم دی اکسیدکربن بر کیلوگرم خاک در روز بیشترین مقدار را داشتند. در مجموع، نتایج این پژوهش نشان داد که کاهش شدت خاک ورزی، به ویژه در قالب بی خاک ورزی همراه با کشت گندم دوروم، می تواند با بهبود پایداری خاکدانه ها، افزایش ماده آلی و عناصر غذایی و ارتقای شاخص های زیستی خاک، نقش موثری در بهبود کیفیت و پایداری خاک در شرایط خاک های آهکی نیمه خشک داشته باشد.

کلیدواژه ها:

تراکم خاک ، زیرشکنی ، غلات ، مدیریت بقایا