طراحی مدل خط مشی گذاری دیپلماسی توسعه جمهوری اسلامی ایران با رویکرد چندبعدی به خط مشی پردازی

دیپلماسی توسعه به عنوان یکی از ابزارهای راهبردی سیاست خارجی، نقشی اساسی در پیوند دادن اهداف توسعه ملی با کنشگری بین المللی کشورها ایفا می کند. با وجود اهمیت این مفهوم، در جمهوری اسلامی ایران همچنان فقدان یک چارچوب جامع، بومی و چندبعدی برای خط مشی گذاری دیپلماسی توسعه مشهود است. هدف پژوهش حاضر، طراحی مدلی یکپارچه برای خط مشی گذاری دیپلماسی توسعه جمهوری اسلامی ایران با رویکردی چندبعدی به خط مشی پردازی است. پژوهش از نظر جهت گیری، توسعه ای–کاربردی و از نظر روش، کیفی است و با بهره گیری از نظریه داده بنیاد سامان مند اشتراوس و کوربین انجام شده است. جامعه پژوهش را خبرگان حوزه دیپلماسی، روابط بین الملل و خط مشی گذاری عمومی تشکیل داده اند و با روش نمونه گیری هدفمند، ۱۲ مصاحبه نیمه ساختاریافته تا دستیابی به اشباع نظری انجام شد. داده ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد که حاصل آن ۸۱ مفهوم و ۱۷ مقوله در قالب اجزای مدل پارادایمی بود. یافته ها در قالب یک مدل پارادایمی نشان می دهد که خط مشی گذاری دیپلماسی توسعه حاصل تعامل شرایط علی، زمینه ای و مداخله گر است و از طریق راهبردهایی چون دیپلماسی اقتصادی، علمی–فرهنگی، امنیتی، چندجانبه گرایی و هوشمندسازی دیپلماسی، به پیامدهای اقتصادی، سیاسی–امنیتی، فرهنگی و نهادی منجر می شود. نوآوری پژوهش در ارائه مدلی بومی، چندسطحی و نظام مند است که می تواند مبنایی علمی برای ارتقای کیفیت خط مشی گذاری و تصمیم سازی راهبردی در دیپلماسی توسعه جمهوری اسلامی ایران فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی توسعه ، خط مشی گذاری عمومی ، سیاست خارجی ، رویکرد چندبعدی ، نظریه داده بنیاد