تاثیر اندازه دولت بر نابرابری توزیع درآمد در استان های ایران
محل انتشار: فصلنامه اقتصاد مقداری، دوره: 23، شماره: 2
سال انتشار: 1405
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 14
فایل این مقاله در 28 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد
- صدور گواهی نمایه سازی
- من نویسنده این مقاله هستم
استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:
شناسه ملی سند علمی:
JR_JQE-23-2_006
تاریخ نمایه سازی: 22 مهر 1405
چکیده مقاله:
چکیده گسترده معرفی: نابرابری درآمدی بین استان های ایران موضوعی مهم برای سیاستمداران، اقتصاددانان و جغرافیدانان بوده و باعث عدم تعادل های بعدی در استقرار جمعیت، سرمایه گذاری، مشکلات اجتماعی و سیاسی و تشدید بحران های زیست محیطی می شود. مطالعات نظری، نشان می دهد که ارتباط میان توزیع مجدد مخارج دولت و نابرابری درآمدی منطقه ای به برخی از عوامل اقتصاد سیاسی نظیر انگیزه برای فعالیت های رانت جویانه و ارتباطات سیاسی بستگی دارد؛ بنابراین در تبیین رابطه بین اندازه دولت استانی و نابرابری توزیع درآمد نمی توان به یک نظریه و یا دسته ای از مطالعات تجربی مشخص در جهت سیاست گذاری های کلان اقتصادی اتکا نمود و نتیجه کلی موضوع مبهم است و به نظر می رسد بهترین روش در پاسخگویی به این تناقضات نظری و تجربی، بررسی تجربی رابطه بین توزیع درآمد و اندازه دولت استانی است. هدف این تحقیق، بررسی تاثیر اندازه دولت بر نابرابری توزیع درآمد در استان های ایران با رویکرد گذشته-نگر (مدل و داده های پانل) طی سال های ۱۳۸۵ الی ۱۴۰۰ است. در این پژوهش از شاخص ضریب جینی برای سنجش نابرابری توزیع درآمد استانی و از نسبت مخارج دولت به GDP استانی برای اندازه گیری اندازه دولت استانی استفاده شده است. متدولوژی: این پژوهش از نظر هدف تحقیق، کاربردی بوده و از نظر روش مطالعه ای علی و مبتنی بر روش های رگرسیونی است. در الگوی مورد بررسی اثر اندازه دولت استانی بر ضریب جینی استانی با استفاده از داده های استان های کشور ایران بین سال های ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰ برآورد شده است. برای گردآوری اطلاعات در این پژوهش از روش های کتابخانه ای و اسنادی استفاده شده است. در گردآوری اطلاعات مربوط به شاخص های موردنظر از بانک های اطلاعاتی مرکز آمار ایران، بانک مرکزی و دادههای وزارت اقتصاد و دارایی و پایگاه داده Globaldatalab (شاخص توسعه انسانی استان ها) استفاده شده است. روش تحلیل پژوهش علی و با استفاده از روش رگرسیونی است. با توجه به ماهیت داده های پژوهش (پنل دیتا) ابتدا پولینگ یا پنل بودن داده ها با استفاده از آزمون F لیمر بررسی می شود. سپس با استفاده از آزمون لین، لوین و چو، ایستایی متغیرهای پژوهش مورد بررسی قرار می گیرد. نظر به اینکه انتظار می رود تغییرات نابرابری درآمد تا حدی وابسته به مقادیر دوره قبل خود باشد در این مطالعه از یک رویکرد پویا و به طور خاص روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM) جهت تجزیه وتحلیل داده ها استفاده می شود. یافتهها: در سطح اطمینان ۹۵ درصد وقفه ضریب جینی اثر معناداری بر سطح نابرابری درآمد (ضریب جینی) در استان های ایران نداشته است؛ بااین حال اثر این متغیر در سطح اطمینان ۹۰ درصد منفی و معنادار است؛ به این معنی که با افزایش نابرابری درآمد در دوره قبل، نابرابری درآمد استان ها در دوره جاری کاهش یافته است که این موضوع می تواند به دلیل حساسیت سیاست گذاران نسبت به افزایش سطح نابرابری باشد. در سطح اطمینان ۹۵ درصد طی دوره مورد بررسی اندازه دولت استانی اثر منفی و معناداری بر سطح نابرابری درآمد استان ها داشته است. با توجه به لگاریتمی بودن مدل پژوهش می توان تفسیر کرد که با افزایش یک درصدی در اندازه دولت استانی، سطح نابرابری درآمد در استان های ایران حدود ۰.۰۷۵ درصد کاهش می یابد. در توضیح کاهش نابرابری درآمد در اثر افزایش اندازه دولت استانی می توان این استدلال را مطرح کرد که با افزایش اندازه دولت استانی می توان انتظار داشت اعتبارات امور حمایتی از اقشار کم درآمد نیز افزایش یافته و منجر به کاهش نابرابری درآمد شود. در تائید اثر منفی مخارج دولت بر نابرابری درآمد می توان به نتایج اندرسون و همکاران (۲۰۱۷) اشاره کرد. طی دوره مورد بررسی شاخص کل قیمت مصرف کننده و نرخ بیکاری اثر معناداری بر سطح نابرابری درآمد استان ها نداشته است و به لحاظ علامت نیز دارای علامت مورد انتظار نیستند. در تائید معنادار نبودن اثر بیکاری در برخی از مطالعات پیشین از جمله بیرانوند و همکاران (۱۳۹۹) نیز گزارش شده است که نرخ بیکاری اثر معناداری بر نابرابری درآمد ندارد. اگرچه در این پژوهش ضریب منفی اثرگذاری تورم بر نابرابری درآمد از نظر آماری معنادار نیست؛ اما در برخی از پژوهش های پیشین نیز گزارش شده است که نرخ تورم اثر منفی بر نابرابری درآمد دارد. برای مثال می توان به مطالعات بیرانوند و همکاران (۱۳۹۹) و جرجرزاده و اقبالی (۱۳۸۴) اشاره کرد. در سطح اطمینان ۹۵ درصد شاخص توسعه انسانی اثر معناداری بر سطح نابرابری درآمد (ضریب جینی) در استان های ایران نداشته است؛ بااین حال اثر این متغیر در سطح اطمینان ۹۰ درصد منفی و معنادار است؛ به این معنی که با افزایش شاخص توسعه انسانی، نابرابری درآمد استان ها کاهش یافته است. بر اساس ضرایب برآوردی یک درصد افزایش در شاخص توسعه انسانی معادل ۰.۰۹۲ درصد منجر به کاهش نابرابری درآمد در استان های ایران می شود. این یافته پژوهش با نتایج Pramana و kirana (۲۰۲۳) سازگار است. در سطح اطمینان ۹۵ درصد تراکم جمعیت اثر مثبت و معناداری بر سطح نابرابری درآمد استان ها داشته است. بر اساس ضریب رگرسیونی این متغیر می توان تفسیر کرد با افزایش یک درصدی در تراکم جمعیت استان ها، سطح نابرابری درآمد در استان های ایران حدود ۰.۰۱۵ درصد افزایش می یابد. در این خصوص سیلوستر (۲۰۰۳) نشان داد مناطق با تراکم بالاتر بهتر می توانند جوامع متنوع تر و متحرک تری را تشکیل دهند که این موضوع بر توزیع بلندمدت درآمد آن ها اثر مطلوبی دارد؛ بااین حال نتایج پژوهش از این موضوع حمایت نمی کند. این موضوع را می توان به این صورت توضیح داد که به دلیل نبود امکانات کافی در ایران با افزایش تراکم جمعیت، سطح دسترسی افراد جامعه به امکانات آموزشی، تفریحی، فرهنگی، اشتغال و ... کاهش می یابد که منجر به افزایش نابرابری درامد خواهند شد. در سطح اطمینان ۹۵ درصد نسبت وابستگی جمعیت اثر مثبت و معناداری بر سطح نابرابری درآمد استان ها داشته است. بر اساس ضریب رگرسیونی این متغیر می توان تفسیر کرد با افزایش یک درصدی در نسبت وابستگی جمعیت در استان ها، سطح نابرابری درآمد در استان های ایران حدود ۰.۲۲۳ درصد افزایش می یابد که حکایت از اثر نسبت قوی این متغیر در تبیین نابرابری درآمد دارد. در سطح اطمینان ۹۵ درصد متوسط بعد خانوار اثر مثبت و معناداری بر سطح نابرابری درآمد استان ها داشته است. بر اساس ضریب رگرسیونی این متغیر می توان تفسیر کرد با افزایش یک درصدی در متوسط بعد خانوارهای استان ها، سطح نابرابری درآمد در استان های ایران حدود ۰.۱۲۲ درصد افزایش می یابد. این یافته پژوهش با نتایج پژوهش ماندگانی و همکاران (۱۳۹۱) سازگاری است. در سطح اطمینان ۹۵ درصد نسبت شهرنشینی اثر منفی و معناداری بر سطح نابرابری درآمد استان ها داشته است. بر اساس ضریب رگرسیونی این متغیر می توان تفسیر کرد با افزایش یک درصدی در نسبت شهرنشینی استان ها، سطح نابرابری درآمد در استان های ایران حدود ۰.۱۲۲ درصد کاهش می یابد. این یافته پژوهش با نتایج مطالعات وان و همکاران (۲۰۲۲) و علی (۲۰۲۳) سازگار است. در سطح اطمینان ۹۵ درصد تولید ناخالص داخلی سرانه اثر منفی و معناداری بر سطح نابرابری درآمد استان ها داشته است. بر اساس ضریب رگرسیونی این متغیر می توان تفسیر کرد با افزایش یک درصدی در تولید ناخالص داخلی سرانه استان ها، سطح نابرابری درآمد در استان های ایران حدود ۰.۰۶۷ درصد کاهش می یابد. این یافته پژوهش با نتایج غفاری فرد و همکاران (۱۴۰۰) سازگار است. آن ها در پژوهش خود نشان داد با افزایش تولید ناخالص داخلی بهبود در توزیع درآمد مشاهده می شود. نتیجه: نتایج این پژوهش نشان داد طی سال های ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰ اندازه دولت استانی، تولید ناخالص داخلی سرانه و شاخص توسعه انسانی (در سطح اطمینان ۹۰ درصد) و نرخ شهرنشینی اثر منفی و معنادرای بر ضریب جینی در استان های ایران دارد؛ همچنین طی این دوره متغیرهای مرتبط با جمعیت شامل تراکم جمعیت، نسبت وابستگی جمعیت و متوسط بعد خانوار اثر مثبت و معناداری بر ضریب جینی داشته اند.
کلیدواژه ها:
نویسندگان
محسن زبیدی
کارشناسی ارشد، گروه افتصاد، دانشکده ی اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
مسعود خداپناه
دانشیار اقتصاد، دانشکده ی اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
امیرحسین منتظرحجت
دانشیار اقتصاد، دانشکده ی اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
مراجع و منابع این مقاله:
لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :