توجه سرمایه گذار خرد و رفتار گروهی

هدف: رفتار گروهی یکی از تورش های رفتاری در بازارهای مالی است که می تواند به تصمیم گیری غیرمنطقی و انحراف از ارزش ذاتی دارایی ها منجر شود. این رفتار در صورت عدم مدیریت، نوسان های بازار را افزایش می دهد و به شکل گیری حباب های قیمتی منجر می شود. ترکیدن این حباب ها زیان های درخور توجهی برای سرمایه گذاران و نهادهای مالی به همراه دارد. سرمایه گذاران حقیقی، به دلیل زمان و توجه محدود و همچنین، دسترسی به منابع اطلاعاتی محدود و یکسان، نمی توانند تمامی سهام را بررسی کنند. به همین دلیل، به نظر می رسد که در زمان معامله، احتمالا به سمت سهم هایی گرایش پیدا کنند که توجه بیشتری را به خود جلب کرده اند. هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی اثر توجه سرمایه گذار حقیقی (خرد) بر رفتار گروهی در بورس اوراق بهادار تهران است. در ادامه، اثر توجه سرمایه گذاران بر رفتار گروهی، میان سرمایه گذاران حقیقی و حقوقی مقایسه و همچنین، تفاوت آن در استفاده از داده های «معاملات» و «سفارش ها» بررسی شده است. در نهایت، تاثیر عواملی مانند، شدت ضربه به حدود قیمت، اندازه شرکت، مومنتوم و احساسات سرمایه گذاران نیز بر این رابطه آزمون شده است. روش: به منظور آزمون تاثیر توجه سرمایه گذاران حقیقی بر رفتار گروهی، از رگرسیون داده های ترکیبی استفاده شده است. رفتار گروهی با دو مدل LSV و FHW به عنوان کران بالا و پایین ارزش واقعی رفتار گروهی محاسبه می شود. توجه سرمایه گذاران از طریق شاخص حجم جست وجوی غیر عادی گوگل (ASVI) و حجم غیرعا دی معاملات (AVOL) سنجیده شده است. اثر سایر متغیرهای تاثیرگذار، رفتار گروهی سرمایه گذاران حقوقی، بازده سهام، معکوس نسبت P/E، حجم معاملات، انحراف معیار بازده سهام، ارزش بازار و تقاضای اطلاعات، به عنوان متغیر کنترل لحاظ شده اند. در ادامه، برای بررسی دقیق تر این تاثیر، شرکت ها بر اساس میانه اندازه شرکت، به دو گروه شرکت های بزرگ/کوچک و بر اساس میانه مومنتوم، به دو گروه مومنتوم بالا/ پایین تفکیک شده اند و برای هر گروه، مدل به صورت جداگانه برازش و نتایج با یکدیگر مقایسه شده است. در آخر، اثر توجه بر رفتار گروهی در شرایط احساسات مثبت و منفی (با سنجه شاخص آرمز) به طور جداگانه بررسی و مقایسه شده است. داده های ماهانه شرکت های نمونه، طی سال های ۱۳۸۸ تا شهریور ۱۴۰۲ بررسی شده اند. یافته ها: یافته ها نشان می دهد که توجه سرمایه گذاران حقیقی، در شکل گیری و تشدید رفتار گروهی در بورس اوراق بهادار تهران نقشی کلیدی دارد. افزایش توجه، اغلب از تمایلات سرمایه گذاران به سهام خاص نشئت می گیرد که باعث کاهش تنوع در تصمیم های معاملاتی و همگرایی رفتار می شود. ارتباط میان توجه و رفتار گروهی زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که این توجه به طور گسترده در بازار انتشار یابد و تعداد زیادی از سرمایه گذاران، بدون تحلیل دقیق، به تصمیم های دیگران تکیه کنند. پژوهش ها نشان داده اند که در شرایط افزایش توجه، سرمایه گذاران حقیقی، به دلیل اطلاعات محدود و تاثیرپذیری زیاد از جو روانی بازار، رفتار گروهی شدیدتری نشان می دهند. این توجه گسترده، سرمایه گذاران را به سمت تصمیم هایی مشابه سوق می دهد که در نهایت، به پدیده رفتار ‎گروهی منجر می شود. علاوه براین، عوامل روان شناختی نظیر احساسات مثبت، توجه بیشتری به سهام جلب می کند و خوش بینی حاکم بر سرمایه گذاران رفتار گروهی را تشدید می کند. به علاوه، شرکت های بزرگ و شناخته شده به دلیل شهرت و پوشش رسانه ای بیشتر، اغلب توجه بیشتری را جلب می کنند و در نتیجه، بستری مناسب برای شکل گیری رفتار گروهی فراهم می شود. به همین ترتیب، سهام با مومنتوم پایین، به دلیل نگرانی از زیان یا احتمال بازگشت قیمتی، بیشتر در کانون توجه قرار می گیرد و رفتار گروهی در این سهام شدت می یابد. به طورکلی، یافته ها بر اهمیت نقش توجه سرمایه گذاران در شکل دهی رفتار گروهی تاکید دارند و نشان می دهند که هرچه توجه سرمایه گذاران حقیقی افزایش یابد، تمایل به تصمیم های گروهی و همگرایی در بازار بیشتر خواهد شد. نتیجه گیری: توجه سرمایه گذاران، به ویژه حقیقی ها، عامل کلیدی شکل گیری رفتار گروهی است. افزایش توجه به سهام خاص باعث کاهش تنوع تصمیم ها و همگرایی بیشتر سرمایه گذاران می شود. شرکت های بزرگ، به دلیل پوشش رسانه ای و سهام با مومنتوم پایین به دلیل نگرانی از زیان، بیشتر در معرض این رفتار قرار دارند. احساسات بازار نیز در شرایط مثبت، رفتار گروهی را تقویت و در شرایط منفی، واکنش های هیجانی را تشدید می کند. علاوه بر سرمایه گذاران حقیقی، رفتار حقوقی ها نیز بر این فرایند اثرگذار است، زیرا می تواند به عنوان سیگنالی برای سرمایه گذاران خرد عمل کند. این یافته ها با نظریه های مالی رفتاری هم خوانی دارد که نشان می دهد، تصمیم های سرمایه گذاران، نه تنها بر مبنای اطلاعات، بلکه تحت تاثیر جو روانی و رفتار سایرین شکل می گیرد.

کلیدواژه ها:

احساسات سرمایه گذار ، توجه سرمایه گذار خرد ، حد نوسان قیمت ، رفتار گروهی ، مومنتوم.