قهرمان کوچک؛ قهرمان سازی در ادبیات کودک و نوجوان با بهره گیری از میراث حماسی ایران؛ «مطالعه تطبیقی گردآفرید و ایلیا»

بازنویسی و بازآفرینی متون کهن، از شیوه های پیوند دادن کودکان و نوجوانان با میراث ادبی و اسطوره ای ایران است. پژوهش حاضر باهدف بررسی شیوه های قهرمان سازی برای کودکان و نوجوانان با بهره گیری از شخصیت های ادبیات کهن ایران انجام شده است. روش پژوهش، کتابخانه ای و توصیفی تحلیلی است. نمونه پژوهش شامل چهار اثر بازنویسی و بازآفرینی شده از داستان «گردآفرید» در شاهنامه فردوسی و اثر «ایلیا؛ تولد یک قهرمان» است که به صورت تطبیقی بررسی شده اند. در تحلیل آثار، میزان وفاداری به متن اصلی، شیوه بازنویسی یا بازآفرینی، کنش مندی و تحول شخصیت قهرمان، عناصر داستانی، زبان و گفت وگو، تصویرگری و تناسب با مخاطب کودک و نوجوان موردتوجه قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد آثار مربوط به گردآفرید، در حفظ طرح کلی، درون مایه و ویژگی های اصلی روایت شاهنامه، وفاداری قابل توجهی به متن اصلی دارند؛ بااین حال، در برخی نمونه ها بازتعریف شخصیت قهرمان و بهره گیری از امکانات نوین روایت و تصویر محدود است. در مقابل، «ایلیا؛ تولد یک قهرمان» با انتقال الگوی قهرمانی به فضای معاصر، استفاده از عناصر کمیک و پیوند متن و تصویر، الگوی متفاوتی از قهرمان سازی ارائه می دهد. نتایج نشان می دهد بهره گیری از قهرمانان ادبیات کهن، در صورت همراهی با بازپرداخت خلاقانه و توجه به ویژگی های مخاطب معاصر، می تواند زمینه پیوند میراث ادبی ایران با الگوهای قهرمانی متناسب با کودکان و نوجوانان را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

قهرمان سازی ، ادبیات کودک و نوجوان ، بازنویسی ، بازآفرینی ، گردآفرید ، ایلیا