مواجهه نوجوانان با پاسخ های هوش مصنوعی مولد و فرایند داوری درباره مسائل اجتماعی: یک مطالعه کیفی در شهر کرج

هدف پژوهش حاضر، تبیین چگونگی مواجهه نوجوانان با پاسخ های هوش مصنوعی مولد درباره مسائل اجتماعی و بررسی فرایند ارزیابی و داوری آنان در نسبت با تجربه زیسته و دیگر منابع شناخت اجتماعی بود. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون در شهر کرج انجام شد. مشارکت کنندگان ۲۳ نوجوان ۱۵ تا ۱۸ ساله دارای تجربه استفاده از هوش مصنوعی مولد بودند که با نمونه گیری هدفمند و معیارمحور انتخاب شدند. داده ها در سال ۱۴۰۵ از طریق ۲۳ مصاحبه حضوری و نیمه ساختاریافته ۳۰ تا ۴۵ دقیقه ای گردآوری و بر اساس فرایند شش مرحله ای براون و کلارک، عمدتا به صورت استقرایی و در سطح معنایی تحلیل شدند. اعتمادپذیری پژوهش با معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا تقویت شد. تحلیل داده ها پنج مضمون «تعامل گفت وگویی و بازصورت بندی شناخت»، «گسترش و بازنگری افق اجتماعی»، «زمینه مندی فهم در تجربه زیسته»، «اعتبارسنجی چندمعیاره و میان منبعی» و «داوری موقعیتی و حفظ عاملیت معرفتی» را آشکار کرد. یافته ها نشان داد پاسخ های مولد جایگاه ثابتی ندارند و می توانند نقطه آغاز شناخت، زمینه گسترش یا بازنگری فهم و منبعی قابل سنجش در کنار تجربه زیسته و دیگر منابع شناخت اجتماعی باشند. نوجوانان در ارزیابی اعتبار و تعارض منابع از معیارهای چندگانه، مقایسه، وزن دهی موقعیتی و تعلیق داوری بهره می گرفتند. درمجموع، فرایند داوری نوجوانان درباره مسائل اجتماعی، فرایندی زمینه مند و بازنگری پذیر بود که در آن پاسخ مولد در کنار تجربه زیسته و دیگر منابع شناختی سنجیده می شد. برآیند تفسیری این فرایند، «عاملیت معرفتی موقعیتی» است که در آن نوجوان نقش فعال خود را در پرسشگری، سنجش، مقایسه و بازنگری داوری حفظ می کند.

کلیدواژه ها:

واقعیت اجتماعی ، هوش مصنوعی مولد ، فهم اجتماعی ، ارزیابی اعتبار ، عاملیت معرفتی ، نوجوانان