سناریوهای آینده تهدیدات نرم و شناختی و پیامدها و چالش های آن بر امنیت جمهوری اسلامی ایران

تحولات امنیتی دهه های اخیر نشان می دهد که ماهیت تهدیدات علیه دولت ها از الگوهای سخت و نظامی به سوی تهدیدات نرم، شناختی و ادراکی تغییر یافته است. در این میان، جمهوری اسلامی ایران به واسطه موقعیت ژئوپلیتیکی، رقابت های منطقه ای و فرامنطقه ای و تقابل با بازیگران متخاصم، به طور فزاینده ای در معرض جنگ روایت ها، عملیات شناختی و فشارهای ادراکی قرار دارد. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد آینده پژوهی و روش سناریونویسی، به تحلیل آینده های محتمل تهدیدات نرم و شناختی و پیامدها و مخاطرات آن بر امنیت ملی و به ویژه کارکرد نهادهای دفاعی کشور می پردازد. در این راستا، ابتدا مبانی نظری تهدید نرم، تهدید شناختی و جنگ ترکیبی تبیین شده و سپس بازیگران موثر، پیشران های سیاسی-ژئوپلیتیکی، فناورانه، اجتماعی و اقتصادی شناسایی و تحلیل می شوند. یافته های پژوهش نشان می دهد که تهدیدات نرم و شناختی می توانند پیامدهای راهبردی، عملیاتی و اجتماعی عمیقی ازجمله تضعیف دقت تحلیل راهبردی، اختلال در تصمیم سازی، کاهش سرمایه اجتماعی دفاعی و افزایش احتمال محاسبه غلط دشمن به همراه داشته باشند. براساس این تحلیل ها، چهار سناریوی کلان برای افق ۵ تا ۱۰ سال آینده ترسیم شده که از تشدید جنگ شناختی تمام عیار تا تحقق سناریوی مطلوب «تاب آوری شناختی و مدیریت فعال» را در بر می گیرد. نتایج پژوهش بر ضرورت تدوین دکترین دفاع شناختی و تقویت ظرفیت های نهادی برای مدیریت فعال این نوع تهدیدات تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

"تهدیدات شناختی" ، "دفاع شناختی" ، "جنگ ترکیبی" ، "جنگ روایت ها" ، "امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران"