اندیشه ای در طیران؛ آینده در نگره شیعیان زیدیه

اندیشه زیدیه، به عنوان یکی از کهن ترین شاخه های تشیع، واجد رویکردی متمایز نسبت به آینده، پیش بینی تاریخی و نقش کنش انسانی در تحقق تحولات اجتماعی است. برخلاف برخی قرائت های تقدیرگرایانه یا غیب محور، زیدیه با تکیه بر عقل گرایی معتزلی، نظریه سنن الهی و کنش محوری سیاسی، آینده را امری باز، مشروط و وابسته به فعل انسان می داند. این مقاله می کوشد با تحلیل منابع فکری زیدی، نشان دهد که هرچند زیدیه به پیش بینی غیبی آینده باور ندارند، اما به امکان فهم عقلانی روندهای تاریخی و مسئولیت اخلاقی در ساخت آینده ای عادلانه پایبند است. روش تحقیق در این پژوهش، شامل مطالعه اسنادی منابع دست اول زیدیه و استخراج مفاهیم آینده پژوهانه از تفکرات زیدیه بوده است. استخراج مفاهیم آینده نگرانه، مبتنی بر حصر استقرایی مولف است؛ یعنی تا آنجا که مولف بررسی کرده می تواند به مفاهیم و نتایجی برسد. براین اساس، یافته های این پژوهش چنین است که هرچند مبانی اندیشه زیدیه در طیران است؛ اما نوع نگاه زیدیه به تاریخ، تکرار تاریخ، زمان، سنن الهی، نقش کنش انسانی در تحولات اجتماعی و مهدویت-انتظار از مفاهیم اصلی آینده پژوهانه آنان است. البته ازآنجایی که زیدیان، قائل به قیام به شمشیر هستند، بیشتر از آینده، اکنون را مد نظر دارند و درست به همین دلیل است که کسی را امام می دانند که قیام نماید. پس به این معنا به دنبال ساخت آینده کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت که مدنظر آینده پژوهی است، نیستند؛ زیرا آینده (رستاخیز) از رهگذر فعل اکنونی آنان درست می شود.

کلیدواژه ها:

زیدیه ، پیش بینی مشروط ، آینده پژوهی ، کنش انسانی ، قیام بالسیف ، امامت مفضول ، عمل فعالانه