اولویت بندی اصول اقتصاد اسلامی در طراحی نظام تکثر پولی با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی AHP

در شرایطی که نظام های پولی متمرکز با چالش های ساختاری نظیر نابرابری توزیعی، تورم ساختاری و آسیب پذیری در برابر شوک های اقتصادی مواجه اند، الگوهای جایگزین پولی، ازجمله نظام تکثر پولی، در ادبیات اقتصاد پولی به عنوان یکی از گزینه های قابل بررسی برای افزایش تاب آوری اقتصادی مطرح شده اند. بااین حال، امکان انطباق چنین الگویی با مبانی اقتصاد اسلامی، مستلزم تبیین دقیق مبانی نظری، حدود مشروعیت و الزامات حکمرانی آن است. هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت بندی اصول اقتصاد اسلامی در طراحی الگویی از نظام تکثر پولی سازگار با مبانی اقتصاد اسلامی است. این مطالعه با رویکردی ترکیبی (کیفی-کمی) و با تکیه بر نظریه اعتباریات علامه طباطبایی (ره) و سیاست های اقتصاد مقاومتی انجام شد. در بخش کیفی، مولفه های الگوی پیشنهادی از متون فقهی، فلسفی و ادبیات مرتبط استخراج و در چهار محور معرفت شناختی، کارکردی، نهادی و حکمرانی طبقه بندی گردید. در بخش کمی، به منظور تعیین اهمیت نسبی این اصول، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و نظرات ۵۰ نفر از کارشناسان و پژوهشگران حوزه اقتصاد اسلامی و مالی استفاده شد. نتایج نشان داد که اصل «عدالت محوری و حق مداری» بیشترین وزن را در میان اصول مورد بررسی دارد و پس از آن، «سازوکار مشروع سازی و نظارت شرعی»، «پویایی اعتباری و انعطاف پذیری»، «وضع اجتماعی و مقبولیت عمومی» و «کارکرد ارزشی و اخلاقی» قرار می گیرند. یافته های پژوهش بیانگر آن است که در صورت فراهم بودن الزامات نهادی، حقوقی و نظارتی و اعمال نظارت موثر شرعی، می توان الگویی از تکثر پولی را طراحی کرد که با مبانی اقتصاد اسلامی و اهداف اقتصاد مقاومتی سازگار باشد. ازاین رو، پژوهش حاضر در پی دفاع از الگوی متعارف یا نئولیبرالی تکثر پولی و یا اثبات برتری مطلق آن نیست؛ بلکه می کوشد اصول، شرایط و الزامات لازم برای ارزیابی امکان طراحی نسخه ای سازگار از این الگو در چهارچوب اقتصاد اسلامی را تبیین کند و چهارچوبی تحلیلی برای استفاده پژوهشگران، سیاست گذاران و نهادهای مالی اسلامی ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

Monetary System ، Monetary Pluralism ، Islamic Economics ، Analytic Hierarchy Process (AHP). ، نظام پولی ، تکثر پولی ، اقتصاد اسلامی ، روش تحلیل سلسله مراتبی AHP.