شهرها به مثابه بازیگران دیپلماتیک: مرور نظام مند سازوکار خواهرخواندگی شهری

در دهه های اخیر، جایگاه شهرها در نظام حکمرانی جهانی دستخوش تحولی معنادار شده و شهرها از واحدهایی صرفا مدیریتی به کنشگران فعال در عرصه تعاملات فراملی ارتقا یافته اند. این تحول که در ادبیات با عنوان «دیپلماسی شهری» شناخته می شود، امکان کنش مستقل یا نیمه مستقل شهرها را در قالب شبکه های بین شهری، همکاری های موضوعی و روابط شهر به شهر فراهم کرده است. در این میان، روابط خواهرخواندگی به عنوان یکی از قدیمی ترین و در عین حال مناقشه برانگیزترین سازوکارهای دیپلماسی شهری، همواره میان کارکرد نمادین و ظرفیت های عملی همکاری نوسان داشته است. با وجود گسترش پژوهش ها در این حوزه، ادبیات موجود عمدتا پراکنده، ناهمگون و فاقد جمع بندی تحلیلی منسجم درباره ابعاد، کارکردها و محدودیت های واقعی این سازوکار است. هدف این پژوهش، ارائه تصویری نظام مند از تحولات مفهومی و کارکردی دیپلماسی شهری با تمرکز بر سازوکار روابط خواهرخواندگی و شناسایی الگوهای مسلط، شکاف های پژوهشی و پیامدهای سیاستی آن است. بدین منظور، از روش مرور نظام مند استفاده شد و مقالات علمی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ در پایگاه های استنادی معتبر مورد جست وجو، غربالگری و تحلیل قرار گرفتند. داده های استخراج شده با رویکرد تحلیل مضمون مورد کدگذاری و دسته بندی قرار گرفت و مضامین غالب شناسایی شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که دیپلماسی شهری در ادبیات معاصر از رویکردهای نمادین و تشریفاتی به سوی همکاری های مسئله محور، شبکه ای و یادگیرنده در حال گذار است. روابط خواهرخواندگی در قالب پنج مولفه محوری قابل تبیین است: حکمرانی چندسطحی و مشروعیت نهادی، عقلانیت تصمیم گیری و راهبری همکاری ها، نهادمندی اجرا و تداوم اقتصادی، توانمندسازی شبکه ای و نوآورانه و یادگیری، تاب آوری و ارزیابی مبتنی بر داده. در عین حال، نتایج نشان می دهد که در فقدان چارچوب های نهادی شفاف، ظرفیت های خواهرخواندگی اغلب به سطح تعاملات نمادین تقلیل یافته و از تحقق دستاوردهای پایدار بازمی ماند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت بازتعریف روابط خواهرخواندگی به عنوان سازوکاری انتخابی، مسئله محور و مبتنی بر ظرفیت نهادی تاکید می کند و می تواند مبنایی تحلیلی برای سیاست گذاری آگاهانه تر در حوزه دیپلماسی شهری و مدیریت تعاملات فراملی شهرها فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی شهری ، روابط خواهرخواندگی ، شبکه های شهری بین المللی ، حکمرانی چندسطحی ، همکاری های مسئله محور