بررسی تفسیر «قول ثقیل» و ارتباط آن با «تیسیر» و «لسان رسول الله» (ص) در تفاسیر روایی شیعه

تعبیر "قول ثقیل" در آیه پنجم سوره مزمل، همواره پرسشی بنیادین را پیش روی مفسران نهاده و آن این است که مراد از این سنگینی سخن چیست؟ و چه ارتباطی با "تیسیر" در سوره قمر: آیات ۱۷ و ۲۲ و ۳۲ و ۴۰ و لسان نبی در سوره مریم: آیه  ۹۷ و سوره دخان: آیه ۵۸ دارد؟ پژوهش حاضر، به روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر مهمترین منابع تفسیر روایی شیعه (چون تفسیر قمی، عیاشی، نورالثقلین و منهج الصادقین و غیره)، به بررسی هم زمان دو مفهوم "ثقل" و "تیسیر"، و نقش محوری " لسان النبی (ص)" می پردازد. یافته ها نشان می دهد که دیدگاه های مفسران در چهار محور اصلی، قابل دسته بندی است: ثقل در نزول و ادراک وحیانی، ثقل در ابلاغ و تکلیف، ثقل در تاثیر و بازتاب، و ثقل در ماهیت و حقیقت قرآن. در هر وجه، "تیسیر"، معنایی متناسب می یابد و " لسان نبی (ص)"، نقشی چندوجهی ایفامی کند؛ همانند رمزگشایی داده وحیانی، تبین احکام، معماری گفتمان توحیدی، تضمین کننده معاوضه وجودی میان مشقت دنیا و پاداش آخرت و اسوه قیام اللیل. نوآوری پژوهش در آن است که با روی کردی یکپارچه، پیوند میان ابعاد گوناگون ثقل و چگونگی تبدیل آن به یسر را از رهگذر زبان و سیره نبوی از دریچه تفاسیر روایی شیعه، تبیین می کند.

کلیدواژه ها:

قول ثقیل ، تیسیر ، لسان نبی (ص) ، تفاسیر روایی شیعه