روش شناسی تبیین واژگان قرآن توسط رسول الله (ص) در تفسیر ثعلبی

تبیین واژگان قرآن کریم در سنت نبوی از مهم ترین مبانی شکل گیری روش های تفسیری در سده های نخستین است. این پژوهش با هدف بررسی روش شناسی تبیین واژگان توسط پیامبر اکرم (ص) در روایات منقول در تفسیر ثعلبی انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است و داده ها با استخراج نظام مند روایات مشتمل بر تبیین واژگانی در الکشف و البیان گردآوری، طبقه بندی و سپس، تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که تبیین نبوی واژگان در این تفسیر را می توان در قالب پنج شیوه عمده دسته بندی کرد: بیان ظاهری، توضیحی، توصیفی، مصداقی و تشبیهی. تحلیل این شیوه ها حاکی از آن است که تبیین نبوی غالبا از سطح صرف توضیح لغوی فراتر می رود و با کارکردی هدایتی و تربیتی، معنا را به عرصه عینیت اجتماعی و رفتاری منتقل می کند. به ویژه، در تبیین های مصداقی، ذکر نمونه های عینی را می توان روشی برای عینیت بخشی به مفاهیم انتزاعی و تسهیل درک مخاطبان عصر نزول دانست. همچنین، شواهد نشان می دهد که در برخی موارد، بهره گیری از آیات دیگر قرآن در توضیح یک واژه، زمینه های اولیه شکل گیری روش «تفسیر قرآن به قرآن» را در سنت نبوی نمایان می کند. بر این اساس، نتایج پژوهش نشان می دهد که روایات نبوی منقول در تفسیر ثعلبی صرفا نقش تکمیلی در فهم واژگان ندارند، بلکه بخشی از هسته روشی تفسیر را تشکیل می دهند و در تحلیل تاریخی تطور روش های تفسیری، جایگاهی بنیادین دارند.

کلیدواژه ها:

پیامبر (ص) ، روایات تفسیری ، روش شناسی ، تفسیر ثعلبی ، الکشف و البیان