تحلیل انتقادی تاریخ مند انگاری حقوق زنان در قرآن (در اندیشه سروش و ابوزید)

نظریه «تاریخ مندی قرآن» به عنوان یکی از مهم ترین رویکردهای هرمنوتیکی معاصر، مبتنی بر این است که بسیاری از احکام تشریعی قرآن مانند مسائل مرتبط با خانواده و حقوق زنان، نه قوانین ابدی، بلکه راهبردهایی متناسب با شرایط اجتماعی عصر نزول هستند. این دیدگاه، اعتبار دائمی احکام را زیر سوال می برد و بر توجه به روح عدالت محور شریعت به جای صورت تاریخی آن ها تاکید دارد. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و انتقادی، سه حوزه را بررسی می کند: ۱. احکام متمایز حقوقی (ارث، دیه، شهادت) ۲. جواز تعدد زوجات ۳. قوامیت مرد و نشوز زن. طرف داران تاریخ مندی، این احکام را پاسخی تدریجی به جامعه جاهلی دانسته و معتقدند احکام مذکور با تحول شرایط اجتماعی، موضوعیت خود را ازدست داده اند. یافته ها نشان می دهد رویکرد تاریخ گرا، با دشواری های روش شناختی و تفسیری مواجه است: اولا شواهد کافی درون متنی ندارد و پیش فرض های مدرن را بر قرآن تحمیل می کند؛ ثانیا منطق سیستمی حاکم بر حقوق اسلامی و اصل عدالت توزیعی را نادیده می گیرد؛ ثالثا حکمت های پایدار جامعه شناختی و روان شناختی این احکام را به عوامل تاریخی تقلیل می دهد. در نهایت، نتیجه این پژوهش این است که احکام مذکور مبتنی بر نظامی منسجم برای حفظ توازن و کارآمدی خانواده هستند و ادعای تاریخ مندی آن ها از اتقان علمی کافی برخوردار نیست.

کلیدواژه ها:

تاریخ مندی قرآن ، حقوق زنان ، عدالت توزیعی ، عبدالکریم سروش ، ابوزید