بازتاب مفاهیم شیعی در فرش های دوره صفوی

فرش ایرانی به عنوان یکی از مهم ترین نمودهای هنر صناعی ایران، در دوره صفوی به مرحله ای از انسجام ساختاری، تنوع نقوش و تثبیت هویتی دست یافت. شکل گیری حکومت شیعی و رسمیت یافتن مذهب تشیع در این دوره، زمینه ساز تحولات گسترده ای در حوزه های فرهنگی و هنری شد. از این رو می توان فرش صفوی را نه تنها محصول شرایط اقتصادی و درباری، بلکه بازتابی از تحولات ایدئولوژیک و هویت ساز آن عصر دانست. پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوه تجلی مفاهیم شیعی در نقوش و ساختار بصری فرش های دوره صفوی و تبیین نسبت میان هنر، مذهب و هویت سیاسی _ اجتماعی این دوره انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که مفاهیم و مولفه های هویت ساز شیعی چگونه در قالب طرح، نقش، ترکیب بندی و نمادپردازی فرش های صفوی بازنمایی شده اند. روش تحقیق توصیفی _ تحلیلی است و داده ها به شیوه کتابخانه ای گردآوری شده اند. نتایج نشان می دهد که مفاهیم برخاسته از اندیشه شیعی و سنت های عرفانی پیوندخورده با آن، به واسطه زبان نمادین هنر اسلامی، در قالب عناصر بصری همچون ترکیب بندی های مرکزی، الگوهای هندسی، نظام رنگی و برخی مضامین نمادین در فرش های صفوی متجلی شده اند. این امر بیانگر نقش فرش به عنوان رسانه ای هنری در فرآیند تثبیت و بازنمایی هویت مذهبی در دوره صفویه است.

کلیدواژه ها:

فرش صفوی ، تشیع ، هویت مذهبی ، هنر اسلامی ، نمادپردازی