مطالعه تحلیلی تحول فرم و نقش در آثار شیشه ای قرون نخستین اسلام

شیشه گری به عنوان یکی از هنرهای دیرین و پرتحول تاریخ، در قرون نخستین اسلام از یکسو بازتاب دهنده سنت های کهن بوده و از دیگر سو دچار دگرگونی های بنیادین در ماهیت، فرم و نقش شده است. پژوهش حاضر با هدف مطالعه تحلیلی فرم و نقش در آثار شیشه ای قرون نخستین اسلامی، با بررسی ساختار و عملکرد این آثار، به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که آثار شیشه ای این دوره به لحاظ فرم و نقش از چه ویژگی‎های فنی و بصری برخوردارند؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و اینترنتی است. نتایج حاکی از آن است که آثار شیشه ای این دوره ساده و کاربردی بوده و شامل گلدان ها، کاسه ها و بطری هایی با فرم های ساده و گاه بدون تزیین می شوند. این آثار عمدتا متعلق به مراکز تولیدی ایران و سوریه بوده و صنعتگران این مناطق با مهارت، فنون ساخت و تزیین رایج در دوران پیشین را تداوم بخشیدند. فنون ساخت به سه روش اصلی دمیدن در قالب، دمیدن آزاد و ریخته گری تقسیم شده و فنون تزیین در دو گروه کلی تزیینات شیشه افزوده مانند مهری و نیشگونی و تزیینات تراش شامل خطی، سطحی و حکاکی جای می گیرند. آثار شیشه ای سوری و ایرانی عمدتا کاربردی، کوچک و با تزیینات افزوده بودند، در حالی‎که آثار ایرانی علاوه‎بر تزیینات افزوده، از تراش سطحی و خطی نیز بهره بردند که این نقوش و تکنیک ها ادامه دهنده سنت های ساسانی و بیزانسی محسوب می شوند. در مجموع، شیشه گری قرون نخستین اسلامی، حلقه اتصال مهمی میان سنت های کهن و تحولات هنری دوره های پسین به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

شیشه گری ، هنر شیشه ایران ، هنر شیشه سوریه ، فرم و نقش شیشه