معماری امنیت در شاهراه زیارتی عتبات؛ تحلیل نقش کاروانسراهای صفوی در حفاظت از زائران مسیر کربلا

دوره صفوی نقطه عطفی در بازسازی زیرساخت های ارتباطی ایران با اهداف مذهبی و سیاسی است. مسیر کربلا به دلیل ضرورت تسهیل تردد زائران و رقابت ژئوپلیتیک با امپراتوری عثمانی، اهمیتی راهبردی یافت. مسئله اصلی این تحقیق، چگونگی تبدیل کالبد معماری کاروانسرا به یک نهاد امنیتی در این مسیر پرمخاطره است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای و سفرنامه ها، به این نتیجه می رسد که امنیت در این بناها صرفا معطوف به کالبد معماری (دیوارهای بلند و برج ها) نبوده، بلکه پیوندی میان «معماری دفاعی» و «نهادهای اداری-نظامی» (مانند نظام راهداری) ایجاد شده بود که منجر به ایجاد زنجیره ای از نقاط امن در فواصل شش فرسنگی گردید.

کلیدواژه ها:

کاروانسرا ، صفویه ، امنیت راه ها ، مسیر عتبات ، معماری دفاعی