بررسی تاثیر کودهای زیستی و شیمیایی بر مقادیر مواد موثره اسانس گیاه ریحان (Ocimum basilicum L)

گیاه ریحان (Ocimum basilicum L) یکی از مهمترین گیاهان دارویی و معطر از تیره نعناعیان است که کاربرد گسترده ای در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی دارد. به منظور کاهش اثرات مخرب زیست محیطی کودهای شیمیایی و حرکت به سوی کشاورزی پایدار، ارزیابی کودهای زیستی در بهبود کمیت و کیفیت ترکیبات ثانویه این گیاه ضرورت دارد. هدف از این پژوهش، بررسی اثر سطوح مختلف کودهای زیستی (باکتری های محرک رشد و قارچ های میکوریزا)، کودهای شیمیایی (نیتروژن و فسفر) و تلفیق آنها بر عملکرد، درصد اسانس و اجزای تشکیل دهنده مواد موثره ریحان بود. این آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل شاهد بدون مصرف، کود زیستی، کود شیمیایی، کودهای زیستی تلقیح با سویه های باکتریایی و قارچی و تیمارهای تلفیقی کود زیستی + ۵۰ درصد کود شیمیایی و کود زیستی + ۷۵ درصد کود شیمیایی بودند. پس از برداشت اندام هوایی در مرحله گلدهی، استخراج اسانس انجام گرفت و شناسایی و تعیین درصد اجزای تشکیل دهنده اسانس صورت پذیرفت. داده ها با نرم افزار آماری تحلیل و مقایسه میانگین ها انجام شد. نتایج نشان داد که کاربرد انواع سیستم های کودی تاثیر معنی داری (۰.۰۱ > P) بر ویژگی های رویشی، درصد اسانس و ترکیب های شیمیایی آن داشت. بیشترین درصد و عملکرد اسانس در تیمار تلفیقی کود زیستی به همراه ۵۰ درصد کود شیمیایی به دست آمد که نسبت به تیمار شاهد و کود شیمیایی خالص افزایش معنی داری نشان داد. آنالیز ترکیبات اسانس نشان داد که ترکیب های غالب شامل لینالول، متیل چاویکول (استراگول)، او ۸ سینئول و اوژنول بودند. کاربرد کودهای زیستی به ویژه در حالت تلفیقی به طور چشمگیری درصد سنتز لینالول و سایر ترپنوئیدهای ارزشمند را ارتقا داد؛ در حالی که تیمار کود شیمیایی بیشترین تاثیر را صرفا بر افزایش وزن خشک اندام هوایی داشت. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که تلفیق کودهای زیستی با مقادیر بهینه کود شیمیایی نه تنها می تواند نیاز به نهاده های سنتزی و پیامدهای زیست محیطی آنها را کاهش دهد بلکه با بهبود جذب عناصر غذایی و تحریک مسیرهای بیوسنتزی، سبب ارتقای کیفی اسانس و افزایش درصد متابولیت های ثانویه ارزشمند گیاه ریحان می شود. بنابراین استفاده از مدیریت تلفیقی عناصر غذایی به عنوان راهکاری پایدار در زراعت این گیاه دارویی توصیه می گردد.

کلیدواژه ها:

کشاورزی پایدار ، لینالول ، متابولیت های ثانویه ، میکوریزا ، کودهای زیستی