ارزیابی تنوع ترکیبات اسانس جمعیت های آویشن دنایی (Thymus daenensis) در ایران

آویشن دنایی (Thymus daenensis) بعنوان یکی از گونه های مهم جنس آویشن بدلیل داشتن خواص دارویی، غذایی و بهداشتی، دارای کاربردهای متنوعی در صنایع می باشد. این گیاه بدلیل خاصیت دگر گرده افشانی و هیبریداسیون از جنبه های مختلف مورفولوژیکی، فیتوشیمیایی و ژنتیکی دارای تنوع زیادی است. جهت بررسی تنوع ترکیبات اسانس این گیاه، ترکیبات شیمیایی اسانس ۱۲ جمعیت از گونه T. daenensis به همراه ۲ جمعیت از گونه تجاری T. vulgaris مورد مطالعه قرار گرفتند. برای این منظور، استخراج اسانس به روش تقطیر با آب و توسط دستگاه کلونجر انجام شد و برای شناسایی ترکیبات تشکیل دهنده اسانس از دستگاه گاز کروماتوگرافی متصل به طیف سنج (GC-MS) استفاده گردید. براساس نتایج بدست آمده، میزان اسانس در جمعیت های مختلف گونه daenensis بین ۷/۳ تا ۱/۹۷ درصد متغیر بود بطوریکه جمعیت ۵۳۹ اصفهان (۲) از کمترین و جمعیت ۵۳۷ خرم آباد از بیشترین میزان درصد اسانس برخوردار بودند. بطور کلی گونه T. daenensis در مقایسه با گونه T. vulgaris از بازده اسانس بیشتری برخوردار بود. با توجه به کاربرد اسانس این گیاه در صنایع مختلف این موضوع بیانگر اهمیت گونه T. daenensis می باشد. در جمعیت های مختلف گونه T. daenensis سه کموتایپ، تیمول، ژرانیول و لینالول مشاهده گردید اما در اکثر جمعیت های این گونه تیمول بعنوان ترکیب اصلی اسانس بود. مجموع دو ترکیب تیمول و کارواکرول در گونه T. daenensis بمراتب بیشتر از گونه T. vulgaris بود. با توجه به اینکه دو ترکیب فوق بدلیل خواص ضد قارچی، ضد باکتریایی و ضد ویروسی در صنایع داروسازی از اهمیت زیادی برخوردار می باشند، بنابراین این موضوع بعنوان یک مزیت برای گونه daenensis محسوب شده و باعث می شود که گونه مذکور جایگزین خوبی برای گونه T. vulgaris در صنایع داروسازی باشد. در تجزیه کلاستر بر اساس ترکیبات شناسایی شده، جمعیت های مختلف در سه کلاس متمایز مستقر شدند. بر این اساس کمترین فاصله بین دو جمعیت ۵۳۸ اصفهان - فریدونشهر (۱) و ۵۳۹ (اصفهان (۲)) و بیشترین فاصله بین دو جمعیت ۵۲۷ اصفهان - منابع طبیعی و ۵۲۹ قزوین - قاقازان مشاهده گردید.

کلیدواژه ها:

آویشن دنایی ، تنوع ترکیبات ، اسانس ، کموتایپ ، تجزیه کلاستر