تحلیل معنای دو قالیچه تصویری قاجاری «ملاقات شیرین و فرهاد» با روش آیکونولوژی پانوفسکی

قالیچه های تصویری دوره قاجار، بازتابی از تحولات و شرایط اجتماعی، فرهنگی و هنری آن دوره بوده اند. داستان خسرو و شیرین سروده نظامی گنجه ای در قرن ششم ه.ق.، بیش از دیگر داستان های ادبی بر این قالیچه ها نقش شده است. هدف پژوهش، کشف معنای مستتر در پیدایش تصویر ملاقات شیرین و فرهاد بر قالیچه های تصویری است و پرسش پژوهش این است که چگونه می توان این قالیچه ها را بر اساس رویکرد آیکونولوژی و نظریات پانوفسکی تحلیل کرد. پژوهش از نظر هدف، بنیادی و روش آن توصیفی-تحلیلی است. تعداد نمونه های مورد مطالعه دو قالیچه با مضمون ملاقات شیرین و فرهاد است و گرد آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای بوده است. یافته ها نشان می دهد رواج اسطوره زن فرنگ در دوره قاجار موجب اعتبار نام شیرین در داستان آشنای نظامی شد و یکی از عواملی گشت که این داستان بیشتر از دیگر داستان های ادبی ایران بر قالیچه های تصویری نقش شود. شکل گیری صحنه ملاقات شیرین و فرهاد بر قالیچه ها نشان دهنده اتفاقی در ناخودآگاه جمعی است که تحت تاثیر غرب و روح زمانه در دوره قاجار رخ داده است. تصویر ملاقات شیرین و فرهاد بر قالیچه ها می تواند اشاره ای به اوضاع و شرایط نامساعد جامعه قاجار، کنایه ای به تبعیض جنسیتی زنان و دسیسه های شاه و درباریان برای از میان برداشتن افراد کارآزموده باشد.

کلیدواژه ها:

قاجار ، اروین پانوفسکی ، آیکونولوژی ، قالیچه تصویری ، شیرین و فرهاد