دستور زبان چیستان بررسی و تحلیل مولفه های ساختاری چیستان

بسیاری از پژوهش های قرن بیستم در حوزه زبان و ادبیات در پی آن بودند با تحلیل ساختار انواع ادبی و استخراج مشابهت ها و تحلیل ساختار آن ها در قالب چند فرم بسیط، چارچوبی مستدل و قاعده مند با عنوان «دستور زبان» برای آن فرم عرضه کنند. از جمله فرم های مورد نظر چیستان بود؛ لکن هیچ گاه چنین دستوری هیچ گاه محقق نشد؛ با این حال، به نظر می رسد می توان با تحلیل ساختار چیستان های مختلف و درکنار هم قرار دادن مولفه های پرکاربرد آن، عناصر مکرر و عام آن دستور زبانی برای این فرم تدوین کرد. بر این اساس در پژوهش حاضر، ضمن بررسی و تحلیل تعریف چیستان و پیوند آن با دیگر قالب ها از جمله معما، کنایه و استعاره، با روش استقرایی مبتنی بر توصیف و تحلیل، مولفه های پرتکرار را در ساختار چیستان، استخراج کرده ایم. حاصل پژوهش نشان می دهد، علاوه بر جنبه «پرسشی»، شش عنصر پارادوکس، تقابل، استعاره، تشبیه، تشخیص و جاندارپنداری و باهم آیی عناصر مبنایی چیستان هستند؛ چه بسا چیستانی یکی از این عناصر یا دو، سه و... یا هر شش عنصر را به کار گرفته باشد. بر این اساس می توان بر مبنای کاربرد عناصر مذکور، ۶۴ صورت برای دستور زبان چیستان در نظر آورد، لکن تحلیل چستان های متعدد نشان می دهد پنچ الگو بسامد بیشتری دارند. در این پنج الگو باهم آیی مولفه اصلی است؛ ضمن اینکه استعاره، پارادوکس و تشخیص نیز در چهار الگو به کار رفته است

کلیدواژه ها:

" ، ساختا" ، ر ، " ، دستور زبان" ، ، " ، چیستان" ، تحلیل" ، ، " ، نقد"