نقد روانکاوانه شخصیت «رحیم» در رمان شب سراب با تکیه بر رویکرد طرحواره درمانی جفری یانگ

در میان راهبردهای مختلف نقد و بررسی آثار ادبی که از قرن بیستم به بعد شکل گرفت، نقد روانکاوانه و تحلیل متون ادبی از دیدگاه روان شناسی، ویژگی های خاص و متمایزی دارد. این پژوهش شخصیت «رحیم»، شخصیت اصلی و راوی رمان شب سراب نوشته ناهید ا. پژواک (ت.۱۳۱۹ ه.ش.) را بر اساس نظریه جفری یانگ (۱۹۵۰م.) بررسی می کند. خط داستانی شب سراب برگرفته از رمان بامداد خمار فتانه حاج سیدجوادی است که از زبان شخصیت مرد قصه روایت شده و نویسنده سعی کرده افکار پنهان رحیم در بامداد خمار را با خلق این اثر بیان کند. نگارندگان به شیوه توصیفی- تحلیلی مبتنی بر متن رمان با پاسخ به این پرسش ها که کدام طرحواره ها در شخصیت رحیم وجود دارد و علل پیدایش این طرحواره ها در شخصیت وی چیست؟، طرحواره های شخصیتی رحیم را شناسایی و دلایل شکل گیری این الگوها را بررسی می کنند تا مشخص کنند کدام یک از این طرحواره ها در شخصیت رحیم برجسته ترند. با بررسی های انجام شده می توان نتیجه گرفت طرحواره های رهاشدگی، بی اعتمادی، محرومیت هیجانی، وابستگی، انزوای اجتماعی و نقص و شرم در شخصیت رحیم یافت می-شود که از این میان، طرحواره رهاشدگی برجسته تر است. فقدان پدر و وابستگی شدید به مادر را می توان از جمله عواملی دانست که طرحواره های شخصیتی رحیم را تشدید کرده و تله های زندگی او را ایجادکرده است.

کلیدواژه ها:

نقد روانکاوانه ، طرحواره درمانی ، رهاشدگی ، شب سراب ، رحیم