نقش گردشگری خانه های دوم در مدیریت بحران با رویکرد تاب آوری (مطالعه موردی: روستاهای زلزله زده شهرستان آوج)

گردشگری روستایی، به دلیل ماهیت کسب وکارهای خرد، نیاز به سرمایه گذاری محدود دارد و می تواند در توسعه روستایی، مدیریت بحران پس از سوانح طبیعی و ارتقای تاب آوری سکونتگاه های روستایی نقش موثری ایفا کند. این پژوهش باهدف بررسی تاثیر گردشگری مبتنی بر خانه های دوم بر مدیریت بحران و تاب آوری در ۱۶ روستای زلزله زده سال ۱۳۸۱ شهرستان آوج (استان قزوین) انجام شد. مطالعه به دنبال پاسخ به دو سوال است: ۱) رابطه بین توسعه گردشگری و تاب آوری سکونتگاه های روستایی چیست؟ ۲) توسعه گردشگری در کدام بعد تاب آوری (کالبدی، اقتصادی، اجتماعی - فرهنگی) بیشترین تاثیر را دارد؟ داده ها از طریق پرسشنامه، مشاهده مستقیم و مصاحبه جمع آوری و با آزمون های t تک نمونه ای، همبستگی و مدل معادلات ساختاری (SEM) تحلیل شدند. جامعه آماری شامل ۴۲۵۰ خانوار در روستاهای با حداقل ۲۰ درصد خانه های دوم گردشگری بود که ۳۵۲ نمونه به صورت تصادفی ساده انتخاب شدند. نتایج نشان داد که توسعه گردشگری در سطح ۹۹ درصد بر تمام ابعاد تاب آوری تاثیر معنادار دارد و بیشترین اثر آن در بعد کالبدی با (میانگین ۶۱/۴) دیده می­شود. تحلیل معادلات ساختاری نشان داد که شاخص کالبدی (۴۰۵/۰) بیشترین و شاخص اجتماعی - فرهنگی (۲۰۲/۰) کمترین تاثیر را بر تاب آوری دارند. این یافته ها بر نقش گردشگری در بهبود زیرساخت ها، تنوع اقتصادی و انسجام اجتماعی تاکید دارند. پیشنهادات شامل مدیریت مشارکتی گردشگری، نظارت بر حفظ جاذبه ها و حمایت مالی از کارآفرینان برای کاهش آسیب پذیری و تقویت تاب آوری است. گردشگری می تواند ابزاری راهبردی برای بازیابی و پایداری جوامع روستایی پس از سوانح باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت سانحه ، تاب آوری ، توسعه روستایی ، گردشگری روستایی ، مدیریت بحران ، استان قزوین