سنجش تاب آوری اجتماعی در برابر مخاطرات طبیعی (مورد مطالعه: شهرستان ایذه)

تاب آوری اجتماعی به شبکه ای از روابط، اعتماد، همبستگی و همکاری درون جامعه اشاره دارد و سنجش آن در مناطق چندمخاطره ای می تواند مبنایی برای ارتقای ظرفیت جوامع در مراحل مختلف مدیریت بحران باشد. هدف اصلی پژوهش حاضر، سنجش تاب آوری اجتماعی در پهنه پرخطر شهرستان ایذه است؛ در این راستا، تحلیل خطرپذیری چند مخاطره ای شامل زمین لرزه، سیلاب و زمین لغزش به عنوان مرحله مقدماتی برای شناسایی و انتخاب محدوده مطالعه انجام شد. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و از نظر روش، ترکیبی دو مرحله ای است. در مرحله نخست، با بهره گیری از داده های مکانی و محیطی در محیط GIS و استفاده از تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره، شاخص ترکیبی خطرپذیری برای دهستان های شهرستان ایذه محاسبه شد. در مرحله دوم، دهستان دارای بیشترین خطرپذیری به عنوان محدوده مطالعه انتخاب و تاب آوری اجتماعی آن با روش پیمایشی ارزیابی شد. جامعه آماری پژوهش شامل خانوارهای دهستان هلایجان بود که از میان آن ها ۳۴۲ خانوار با استفاده از روش نمونه گیری انتخاب شدند. داده های پرسشنامه با بهره گیری از آزمون t تک نمونه ای و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شدند. نتایج مرحله مکانی نشان داد دهستان هلایجان آسیب پذیرترین محدوده و دهستان حومه شرقی کم خطرترین منطقه در شهرستان ایذه است. نتایج مرحله پیمایشی نیز نشان داد شاخص های مشارکت، اعتماد، همبستگی، انسجام اجتماعی، احساس اثربخشی و کارایی، آگاهی، دانش و مهارت در سطحی پایین تر از میانگین قرار دارند، در حالی که حمایت اجتماعی و نگرش ها بالاتر از میانگین ارزیابی شدند. همچنین، میان اعتماد، احساس اثربخشی و کارایی، همبستگی و انسجام اجتماعی با مشارکت و حمایت اجتماعی رابطه مثبت و معناداری مشاهده شد و شاخص های آگاهی، دانش و نگرش نیز با مهارت ها رابطه مثبت و معنادار داشتند. در مجموع، یافته ها بیانگر آن است که با وجود قرارگیری هلایجان در معرض خطر بالای چندمخاطره ای، سطح تاب آوری اجتماعی آن در برخی ابعاد کلیدی پایین است و تقویت سرمایه اجتماعی، مشارکت و توانمندی های شناختی مهارتی برای ارتقای تاب آوری این منطقه ضروری است.

کلیدواژه ها:

مخاطرات ، تاب آوری اجتماعی ، سیستم اطلاعات جغرافیایی ، مدیریت ریسک ، ایذه