مدل مفهومی در پژوهش های علوم رفتاری: تحلیل انتقادی ادبیات و صورت بندی نظری

مدل مفهومی از مفاهیم پرکاربرد در پژوهش های علوم رفتاری است، اما درباره تعریف، جایگاه و نسبت آن با مفاهیمی مانند نظریه، چهارچوب نظری، سازه و متغیر، هنوز ابهام روش شناختی وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی ادبیات، تبیین جایگاه مدل مفهومی در فرایند پژوهش و ارائه صورت بندی نظری منسجم از آن انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل اسنادی انجام گرفت و منابع مرتبط با فلسفه علم، روش شناسی پژوهش، علوم رفتاری، سیستم های اطلاعاتی و مدل سازی علمی، به صورت تطبیقی و مفهومی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مدل مفهومی صرفا نمودار روابط میان متغیرها یا معادل چهارچوب نظری نیست، بلکه بازنمایی انتزاعی، نظام مند و هدفمند از یک پدیده است که با سازمان دهی مفاهیم، سازه ها و روابط نظری، امکان فهم، توصیف، تبیین و تحلیل آن را فراهم می کند. همچنین، مدل مفهومی در علوم رفتاری خانواده ای از بازنمایی های نظری با گونه های متنوع و جایگاهی واسط میان مبانی نظری و پژوهش تجربی است. حاصل پژوهش، ارائه تعریف تلفیقی و اصولی برای تدوین و ارزیابی مدل های مفهومی است که قابلیت کاربرد در پژوهش های تجربی، نظری، اسنادی و مطالعات اسلامی را دارد.

کلیدواژه ها:

Conceptual Model ، Conceptual Analysis ، Theoretical Framework ، Theory ، Research Methodology ، Behavioral Sciences. ، مدل مفهومی ، تحلیل مفهومی ، چهارچوب نظری ، نظریه ، روش شناسی پژوهش ، علوم رفتاری.