صلح عادلانه در برابر صلح تحمیلی؛ بازخوانی دینی مشروعیت مقاومت در مواجهه با سلطه گری آمریکا و اسرائیل

صلح در سنت ادیان الهی، بویژه در مباحث کلام اسلامی، مفهومی تنها سیاسی و قراردادی نیست، بلکه با عدالت، کرامت انسان، وفای به عهد، نفی تجاوز، حمایت از مظلوم، امنیت متقابل و حق ملت ها در تعیین سرنوشت پیوندی بنیادین دارد. از این رو، نمی توان هر وضعیتی را که با عنوان صلح معرفی می شود، الزاما صلحی دینی، اخلاقی و عادلانه دانست. گاه صلح، راهی برای پایان خشونت، رفع ظلم و بازگشت امنیت انسانی است؛ اما گاه همین واژه، به پوششی برای تحمیل اراده قدرت های مسلط، تثبیت اشغال، محدودسازی توان دفاعی ملت ها، عادی سازی تبعیض و خاموش کردن مقاومت مظلومان تبدیل می شود. مقاله حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر منابع قرآنی، روایی، کلامی، فقهی، تاریخی، حقوقی و سیاسی، نسبت میان صلح عادلانه و مقاومت مشروع را در پرتو مواجهه ایران با سیاست های آمریکا و اسرائیل بررسی می کند. پرسش اصلی مقاله این است که آیا دعوت ادیان به صلح، به معنای ترک مقاومت در برابر تجاوز، تحریم، اشغال و زیاده خواهی قدرت های بزرگ است، یا در منطق دینی می توان از مقاومت مشروع به عنوان راهی برای جلوگیری از صلح تحمیلی و دستیابی به صلح پایدار دفاع کرد؟ یافته مقاله نشان می دهد که قرآن کریم، سیره نبوی، نهج البلاغه، کلام و فقه اسلامی، نظریه جنگ عادلانه و حقوق بین الملل معاصر، همگی میان صلح واقعی و تسلیم تحمیلی تفاوت می گذارند. در این چارچوب، مقاومت در برابر سلطه، خروج یک جانبه آمریکا از برجام، تحریم های آسیب زا، تهدید نظامی، حمله نظامی سال های اخیر، اشغال و امنیت یک طرفه، در صورتی که با عدالت، ترک زیاده خواهی و زورگویی، پرهیز از انتقام جویی، وفای به عهد، صداقت رسانه ای و آمادگی برای صلح واقعی همراه باشد، می تواند از منظر دینی، اخلاقی و حقوقی مشروع دانسته شود. نتیجه مقاله آن است که حقانیت ایران در این منازعه، در اصل دفاع از استقلال، امنیت متقابل، نفی سلطه و مطالبه صلح عادلانه قابل تبیین است؛ با این قید که مقاومت مشروع با خشونت بی قاعده، نفرت پراکنی، تقدیس جنگ یا بی اعتنایی به رنج مردم متفاوت است.

کلیدواژه ها:

صلح عادلانه ، صلح تحمیلی ، مقاومت مشروع ، دفاع مشروع ، اخلاق جنگ ، فقه سیاسی ، حقوق بین الملل ، ایران ، آمریکا ، اسرائیل