تحلیل علم سنجی نشریه علوم سیاسی با تاکید بر ساختار مفهومی، شبکه همکاری علمی و الگوی استنادی

این پژوهش با هدف تحلیل جامع وضعیت علمی و محتوایی نشریه علوم سیاسی انجام شده است و تلاش دارد با بهره گیری از رویکردهای علم سنجی، تصویری دقیق از ساختار تولید علم در این نشریه ارائه دهد. در این راستا تمرکز اصلی مطالعه بر سه محور اساسی شامل ساختار مفهومی تولیدات علمی، شبکه همکاری علمی نویسندگان و شاخص های استنادی نشریه یاد شده بوده است. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۰۲۱ مقاله منتشرشده در فاصله سال های ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۲ است که داده های آنها از پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و سامانه نشریه گردآوری شده است. به منظور تحلیل داده ها، از ابزارهای تخصصی علم سنجی شامل نرم افزارهای RavarMatrix برای استخراج ماتریس هم رخدادی واژگان و نرم افزارهای UCINET و NetDraw برای ترسیم و تحلیل شبکه های علمی استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که ساختار موضوعی نشریه در قالب ۲۲ خوشه مفهومی متمایز سازمان یافته است. این خوشه ها دامنه گسترده ای از موضوعات کلیدی در حوزه علوم سیاسی را در بر می گیرند که از جمله مهم ترین آنها می توان به اندیشه سیاسی اسلامی، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، امنیت و منافع ملی، مردم سالاری و مشارکت سیاسی، هویت سیاسی، فقه سیاسی، عدالت اجتماعی و گفتمان های سیاسی در ایران و جهان اسلام اشاره کرد. وجود این طیف موضوعی گسترده نشانگر ماهیت چندبعدی، میان رشته ای و در عین حال متمرکز نشریه بر مباحث بنیادین علوم سیاسی است. مجله تحت تاثیر سیاست گذاری علمی و اخذ رتبه علمی- پژوهشی در سال ۱۳۹۰، دچار یک چرخش مفهومی ملموس شده است؛ به طوری که در مقطع نخست (۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹) مفاهیم بنیادین، نظری و گفتمانی غلبه داشته، ولی در مقطع دوم (۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲) محتوای نشریه به سمت مباحث تخصصی تر، مسئله محور و کاربردی سوق یافته است. تحلیل الگوی استنادی نیز موید آن است که مقالات منتشرشده در سال های ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ (دوره پیش از اخذ رتبه)، به دلیل ماهیت گفتمانی و جریان ساز خود، بیشترین میزان تاثیرگذاری را داشته اند و در صدر استنادها قرار دارند؛ در حالی که در مقطع دوم، الزامات ساختاری مقالات علمی-پژوهشی تا حدودی شیب دریافت استنادات را کاهش داده است. در مجموع یافته های این پژوهش تصویری جامع، روندی داده محور از ساختار فکری و اجتماعی نشریه علوم سیاسی در یک بازه بیست ساله ارائه می دهد که می تواند به عنوان مبنایی برای بهبود سیاست گذاری علمی، ارتقای کیفیت انتشار و احیای مرجعیت گفتمانی نشریه مورد استفاده قرار گیرد. یافته های مربوط به شبکه همکاری علمی نویسندگان نیز بیانگر آن است که ساختار همکاری در نشریه بیشتر به صورت چندخوشه ای و شبکه ای عمل می کند؛ به گونه ای که دو خوشه اصلی نویسندگان با بیشترین میزان ارتباط و چند خوشه فرعی با ارتباطات متوسط شکل گرفته است. تحلیل وابستگی سازمانی نویسندگان نشان داد که دانشگاه های باقرالعلوم(ع)، تهران، شهید بهشتی و امام صادق(ع) بیشترین میزان مشارکت در تولیدات علمی نشریه را داشته اند و به عنوان هسته اصلی تولید علم در این مجموعه عمل می کنند.

کلیدواژه ها:

علم سنجی ، نشریه علوم سیاسی ، تحلیل هم واژگانی ، شبکه همکاری علمی و تحلیل استنادی