واکاوی خوانش فلسفی صدرالمتالهین از آیات عودت

این پژوهش به واکاوی خوانش صدرالمتالهین از آیات موسوم به «آیات عودت» در قرآن کریم، با تمرکز بر دو آیه «کما بداکم تعودون» (اعراف: ۲۹) و «کما بدانا اول خلق نعیده» (انبیاء: ۱۰۴) می پردازد. تحلیل بیانات صدرالمتالهین نشان می دهد که وی این آیات را با استناد به مولفه های زبانی و معنایی آنها، به مثابه گواهی بر نظریه «حدوث جسمانی نفس» تفسیر می کند.این قرائت فلسفی، در چارچوب درونی و منسجم نظام «حکمت متعالیه» او قابل دفاع است، اما با چالش های جدی ای، همچون فاصله گیری از ظاهر و سیاق رایج آیات مواجه است. مقاله حاضر، این نقدها را تبیین کرده و پاسخ های درخوری ارائه می دهد. بررسی تطبیقی در آثار صدرالمتالهین، آشکار می سازد که وی برداشتی تک بعدی و انحصاری از آیات ارائه نداده، بلکه باور به «بطون قرآن» موجب گردیده برای این آیات کارکردهای معنایی متنوع و چندلایه ای قائل شود؛ امری که توجه همزمان وی به سیاق و ظاهر، و نیز عمق تاویلی قرآن را نشان می دهد.در نتیجه می توان گفت هرچند حمل مطلق و انحصاری آیات یادشده بر نظریه حدوث جسمانی نفس، بدون التزام به مبانی حکمت متعالیه، با دشواری های تفسیری همراه است، اما این خوانش به عنوان یکی از تاویل های ژرف و درون مکتبی، در دستگاه فلسفی ملاصدرا از جایگاه ویژه ای برخوردار است و گواهی بر ظرفیت بالای متون دینی در گفت وگو با فلسفه است.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی:تفسیر فلسفی قرآن ، نفس شناسی صدرایی ، آیات عودت ، حدوث جسمانی نفس ، بطون قرآن