واکاوی چالش های ساحت وجودی وجدان در اندیشه علامه جعفری با تاکید بر وجدان اخلاقی

اکثر فیلسوفان درباره وجدان و وجدان اخلاقی سخن گفته و دیدگاه های متعددی را مطرح نموده اند. یکی از آنها علامه جعفری است که بیشتر از دیگر حکمای معاصر به این مسئله پرداخته و به همان میزان عبارات مبهم و متعارضی در آثار ایشان درباره ساحت وجودی وجدان یافت می شود بدون آنکه به راه های حل این تعارض ها اشاره شده باشد. مهم ترین این تعارض ها عبارت است از اینکه وجدان هم بالقوه است و هم بالفعل؛ هم ضعیف می شود اما از بین نمی رود و هم از بین می رود و معدوم می گردد؛ هم واحد است و هم کثیر و متعدد؛ هم از نحوه وجودی ادراکی تنها برخوردار است و هم از نحوه وجودی تحریکی تنها و هم هر دو نحوه وجودی را با هم دارد. این مقاله با مطالعه همه آثار علامه و با روش توصیفی تحلیلی، استخراج چالش ها و تعارضات مذکور و نیز واکاوی و تحلیل آنها را هدف خود قرار داده است. یافته ها نشان می دهد که با در کنار هم قرار دادن عبارات متفاوت علامه جعفری درباره هر یک از ویژگی های وجودی وجدان در نگاه نخست، تعارض حقیقی از اندیشه ایشان برداشت می شود که اگر در جهت تکمیل دیدگاه ایشان، توجیه و راه حلی ارائه نگردد، دیدگاه های ایشان مبهم، متعارض و ناقص و نیز نظر نهایی شان درباره هر یک از احکام وجودی وجدان، نامعلوم باقی می ماند.

کلیدواژه ها:

وجدان اخلاقی ، چالش های هستی شناختی وجدان ، وجدان بالقوه و بالفعل ، وجدان موجود و معدوم ، وجدان واحد و کثیر ، وجدان مدرک و محرک ، محمدتقی جعفری