مولفه های موثر در تلاوت قرآن کریم از منظر امام شهید خامنه ای

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و دسته بندی مولفه های موثر در تلاوت قرآن کریم از منظر بیانات مقام معظم رهبری انجام شده است. این مطالعه درصدد است تا با تحلیل نظام مند دیدگاه های ایشان، چارچوبی نظری برای مولفه های اساسی تلاوت صحیح و تاثیرگذار ارائه دهد.روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار انجام شده است. جامعه آماری پژوهش، مجموعه بیانات مقام معظم رهبری در جلسات تفسیر قرآن، دیدار با قاریان و مراسم مختلف قرآنی طی سال های ۱۳۶۹ تا ۱۳۸۸ می باشد. داده ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و بر اساس معیارهای ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم با موضوع تلاوت و قرائت، گردآوری شده اند. تحلیل داده ها با استفاده از روش کدگذاری باز و محوری صورت گرفته و مولفه های استخراج شده در چهار دسته اصلی طبقه بندی شده اند.یافته ها: تحلیل بیانات مقام معظم رهبری منجر به شناسایی هشت مولفه کلیدی در تلاوت قرآن گردید که عبارت اند از: ۱) توجه به معنای آیات و القای مفاهیم قرآنی در تلاوت، ۲) رعایت اصول قطع و وصل صحیح، ۳) اهمیت وقف و ابتدا و نغمه های صحیح، ۴) ایجاد خشوع و تضرع در قرائت، ۵) توجه به تناسب آیات با مکان و مخاطب، ۶) انس با قرآن و اخذ موعظه از آن، ۷) تقلید از قاریان برجسته جهان اسلام (نظیر مصطفی اسماعیل، صدیق منشاوی و عبدالفتاح شعشاعی)، ۸) توجه به سیاق و ارتباط معنایی آیات. همچنین مشخص گردید که مولفه های مذکور در سه سطح ساختاری (قطع و وصل، وقف و ابتدا)، معنایی (توجه به معنا، القای مفاهیم) و عاطفی (خشوع، انس با قرآن) قابل دسته بندی هستند.نتیجه گیری: بیانات مقام معظم رهبری حاوی رویکردی جامع و چندبعدی به مقوله تلاوت قرآن است که فراتر از جنبه های فنی و تجویدی، بر ابعاد معنایی، عاطفی و ارتباطی تاکید دارد. مولفه های استخراج شده می توانند به عنوان الگویی نظری برای آموزش قاریان، ارزیابی تلاوت ها و سیاست گذاری در رسانه های جمعی مورد استفاده قرار گیرند. پیشنهاد می شود در پژوهش های آتی، مولفه های مذکور در قالب مدل مفهومی منسجم ارائه شده و میزان کاربست آنها در تلاوت های معاصر بررسی گردد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، تلاوت ، مقام معظم رهبری ، مولفه های موثر ، قرائت ، تحلیل محتوا