بازنمایی قرائت و جمع قرآن امام علی(ع) در روایات شیعی اولیه؛ تحلیلی گفتمانی- تاریخی

هدف: این پژوهش درصدد تبیین ویژگی های ذاتی قرائت نبوی ای است که به امام علی (ع) تعلیم داده شد، روشن کردن مرجعیت علمی متمایز ایشان در علوم قرآن در مقایسه با دیگر صحابه و پر کردن خلا تاریخی در زمینه تحلیل محتوایی کیفی روایات مربوط به آموزش نظام مند نبوی اقراء.روش شناسی: با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تحلیل محتوای ترکیبی کمی و کیفی، روایات محوری درباره مصحف امام علی (ع) در منابع بنیادین شیعه، از جمله کتاب سلیم بن قیس، بصائر الدرجات، الکافی و تفسیر قمی، به طور دقیق بررسی شده اند. همچنین تحلیل معنایی و فیلولوژیک اصطلاحات فنی «اقراء»، «املاء»، «مصحف» و «کما انزل» انجام گرفته است.یافته ها: یافته های کمی و کیفی نشان می دهد که علوم تفسیری-هرمنوتیکی (۳۳٫۸ درصد) و جمع و تدوین (۳۰٫۸ درصد)، در کنار قرائت و املاء، هسته اصلی موضوعی این روایات را تشکیل می دهند. شواهد ثابت می کند که قرائت نبوی وحی شده، واحد، یکسان و دارای مجوز الهی بوده است. انتقال آن به امام علی (ع) به صورت نظام مند و در سه بعد یکپارچه انجام گرفت: قرائت شفاهی (اقراء)، املای نبوی و کتابت بلافاصله؛ و همه سطوح معنایی، از جمله تاویل، تفسیر، ناسخ و منسوخ و اسباب نزول را دربرمی گرفت.نتیجه گیری: مصحف و قرائت امام علی (ع) معیار نخستین اصالت وحی به شمار می آید و معیار الهی-نبوی برای داوری درباره سلامت متن و قرائات متفاوت فراهم می کند؛ ازاین رو، مرجعیت معرفتی جامع اهل بیت (ع) در صیانت از متن قرآن و معانی اصیل آن را تثبیت می کند.

کلیدواژه ها:

مصحف علوی ، قرائات ، جمع ، تحلیل گفتمان ، گفتمان امامیه ، روایات منتخب