اثر استفاده از مخلوط گیاهان دارویی (سرخارگل، مریم‎ گلی، رزماری و مرزه) در آب آشامیدنی بر عملکرد، سیستم ایمنی و ریخت‎ شناسی روده جوجه‎ های گوشتی

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: در صنعت پرورش طیور گوشتی، دستیابی به حداکثر عملکرد رشد و سلامت گله، همواره یک چالش اصلی است. در گذشته، استفاده از آنتی‎ بیوتیک‎ های محرک رشد به ‎‎عنوان یک راهکار رایج برای بهبود عملکرد و کنترل بیماری‎ ها به‎ کار می‎ رفت. اما با ممنوعیت استفاده از این آنتی ‎بیوتیک‎ ها به‎‎ دلیل ایجاد مقاومت‎ های باکتریایی و باقی‎ مانده‎ های مضر در محصولات دامی، نیاز فوری به یافتن جایگزین‎ های طبیعی و ایمن احساس می‎ شود. گیاهان دارویی به ‎‎دلیل دارا بودن ترکیبات فعال زیستی (مانند فلاونوئیدها، ترپنوئیدها و ترکیبات فنلی) با خواص آنتی‎ اکسیدانی، ضد التهابی و ضد میکروبی، پتانسیل بالایی به ‎‎عنوان محرک رشد طبیعی دارند. دستگاه گوارش طیور به‎‎ عنوان یکی از مهم ترین سیستم های بدن، نقش محوری در جذب مواد مغذی و رشد سریع جوجه ها ایفا می کند. تحقیقات نشان داده اند که توسعه و تکامل این دستگاه در روزهای اولیه زندگی، تاثیر مستقیم و معناداری بر عملکرد نهایی پرنده دارد. در سال های اخیر، استفاده از افزودنی های غذایی در جیره طیور با هدف بهبود فرآیندهای هضم و جذب، افزایش بازدهی رشد و تقویت سیستم ایمنی گسترش یافته ‎است. آنتی بیوتیک ها به‎ عنوان محرک های رشد، سال ها در این صنعت مورد استفاده قرار گرفته اند، اما چالش های ناشی از مصرف طولانی‎ مدت آن‎ ها از جمله مقاومت میکروبی، باقی مانده دارویی در محصولات و تهدید سلامت عمومی، ضرورت یافتن جایگزین های مناسب را دوچندان کرده ‎است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات سطوح مختلف مخلوط گیاهان دارویی سرخارگل (اکیناسه)، مریم گلی، مرزه و رزماری بر شاخص های عملکردی، ریخت شناسی روده و پاسخ ایمنی جوجه های گوشتی طراحی و اجرا شد. مواد و روش ها: این مطالعه تجربی با استفاده از ۳۰۰ قطعه جوجه یک روزه گوشتی نژاد راس ۳۰۸ در قالب یک طرح کاملا تصادفی انجام شد. جوجه ها پس از سازگاری با محیط، به پنج تیمار آزمایشی شامل تیمار ۱)گروه شاهد (بدون دریافت عصاره گیاهی)، تیمار ۲) گروه دریافت ‎کننده ۰/۵ درصد مخلوط گیاهان دارویی، تیمار ۳) گروه دریافت‎ کننده ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی، تیمار ۴) گروه دریافت‎ کننده ۱/۵ درصد مخلوط گیاهان دارویی، و تیمار ۵) گروه دریافت ‎کننده ۲ درصد مخلوط گیاهان دارویی تقسیم شدند. مخلوط گیاهان دارویی به ‎صورت حل ‎شده در آب آشامیدنی در اختیار جوجه‎ ها قرار گرفت. دوره پرورش ۴۲ روزه در شرایط استاندارد دما، رطوبت و تهویه انجام شد. جیره های غذایی براساس نیازهای تغذیه ای جوجه های گوشتی و با استفاده از مواد اولیه با کیفیت فرموله شدند. در طول آزمایش، پارامترهای عملکردی شامل افزایش وزن روزانه، مصرف خوراک و ضریب تبدیل غذایی به صورت هفتگی اندازه گیری و محاسبه شدند. در پایان دوره، نمونه برداری از بخش های مختلف روده (دوازدهه، ژژنوم و ایلئوم) برای بررسی ویژگی های ریخت شناسی شامل طول و عرض پرزها، عمق کریپت ها و نسبت ارتفاع پرز به عمق کریپت انجام شد. همچنین، برای ارزیابی پاسخ ایمنی، تیتر آنتی بادی علیه آنتی ژن های رایج در جوجه ها اندازه گیری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای آماری مناسب و آزمون های مقایسه ای انجام گرفت. یافته ها: در دوره آغازین، گروه دریافت ‎کننده ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی بالاترین افزایش وزن را داشت و کم‎ترین افزایش وزن مربوط به گروه دریافت ‎کننده ۲ درصد مخلوط گیاهان دارویی بود. در دوره آغازین، ضریب تبدیل تیمار ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بهترین ضریب تبدیل خوراک بود. در دوره رشد، تیمار حاوی ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بهترین ضریب تبدیل و تیمار حاوی ۲ درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بدترین ضریب تبدیل خوراک بودند. تیمار حاوی ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بالاترین طول دئودنوم بود و کم‎ترین طول دئودنوم برای تیمار شاهد ثبت شد. در مقابل، عمق کریپت دارای تفاوت معنی‎دار بود. تیمار حاوی ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی بیشترین عمق کریپت دئودنوم و تیمار با ۲ درصد مخلوط گیاهان دارویی کمترین عمق کریپت دئودنوم را داشتند. تیمار حاوی ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بیشترین عرض ژژنوم و تیمار شاهد دارای کمترین عرض ژژنوم بودند. بیشترین و کم‎ترین عمق کریپت ژژنوم به‎ ترتیب مربوط به تیمار دریافت‎ کننده ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی و تیمار شاهد بودند. تیمار حاوی ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی دارای بالاترین مقادیر طول، عرض و عمق کریپت ایلئوم بود. نتیجه گیری: یافته های این مطالعه به وضوح نشان می دهند که استفاده بهینه از گیاهان دارویی می تواند جایگزین مناسبی برای آنتی بیوتیک های محرک رشد باشد. غلظت ۱ درصد مخلوط گیاهان دارویی مورد مطالعه با بهبود شاخص های رشد، ارتقای سلامت و یکپارچگی ساختمان روده و تقویت سیستم ایمنی، بهترین نتایج را به‎ دنبال داشت. با این ‎حال، توجه به دوز مصرفی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، چرا که طبق نتایج حاضر، غلظت های بالاتر ممکن است اثرات معکوس داشته‎ باشند.

کلیدواژه ها:

Broiler chickens ، Feed intake ، Ileum ، Medicinal plants ، Small intestine ، ایلئوم ، جوجه گوشتی ، ریخت‎شناسی روده ، سیستم ایمنی ، عملکرد