منشا بنیادی سقوط ضمان قهری در قلمرو اسباب ارادی زوال مسئولیت

۱. مقدمه و هدفضمان قهری، به مثابه یکی از ارکان بنیادی نظام مسئولیت مدنی، بر اصالت احترام حقوق، اموال و اعمال اشخاص و ممنوعیت ایراد زیان استوار است. بااین حال، در مواردی زیان دیده با اراده آزاد، احترام مال یا کار خود را اسقاط کرده و زمینه زوال مسئولیت عامل زیان را فراهم می سازد. واکاوی قلمرو این اقدام در ساختار اسباب ارادی زوال مسئولیت، مانند اباحه مالکی، تبرع، تسلیط مجانی، اقدام به زیان و اعراض، نقش تعیین کننده ای در کشف مبنای نظری زوال مسئولیت مدنی دارد؛ زیرا باوجود تفاوت ماهیت حقوقی و فرآیندی، همه این اسباب ارادی بر بنیانی نظری و مشترک استوارند و کشف این بنیان، هدف پژوهش حاضر است.۲. مواد و روش هااین پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد اجتهادی فقه امامیه انجام شده است. ۳. یافته های تحقیقاسقاط ارادی احترام نقشی محوری در فروپاشی مسئولیت ایفا می­کند و می تواند منشا بنیادی سقوط ضمان ناشی از اسباب ارادی باشد. در این راستا، نقش سقوط احترام در فرآیندهای ارادی موثر در زوال ضمان تحلیل شده و تمایزات مفهومی، شیوه های ابراز اراده و آثار حقوقی هر یک تبیین گردیده است. از این منظر، هر یک از اسباب ارادی زوال مسئولیت، فاقد استقلال اصالی و صرفا مصداقی از منشایت بنیادی اسقاط احترام است.۴. نتیجه گیریتحلیل مبنایی نشان می دهد مفهوم اسقاط احترام نه تنها چارچوبی نظری برای تبیین فروپاشی ضمان قهری فراهم می سازد، بلکه می تواند مبنای بازخوانی نهادهای مشابه در فقه و حقوق مدنی قرار گیرد و زمینه بازتعریف رابطه آزادی اراده و محدودیت های ضمان قهری را در فقه امامیه فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

اسباب ارادی زوال مسئولیت ، اسقاط ارادی احترام ، اباحه مالکی مجانی ، اقدام تبرعی ، تسلیط مجانی ، اذن در اتلاف ، اعراض از ملک