<span lang="FA">فقه به مثابه علم اجتماعی: بازیابی جایگاه جامعه شناسی فقه در هندسه دانش اسلامی

۱. مقدمه و هدففقه اسلامی به عنوان یکی از اصیل ترین دانش های دینی، نقش مهمی در تنظیم حیات فردی و اجتماعی مسلمانان دارد. با این حال، در تقسیم بندی رایج علوم، بیشتر به عنوان دانشی هنجاری تلقی شده و وجه اجتماعی آن کمتر مورد توجه بوده است. این پژوهش در پی تبیین فقه به مثابه علم اجتماعی است، یعنی دانشی که علاوه بر استنباط احکام، توان تحلیل و هدایت ساختارها و روابط اجتماعی را دارد. هدف اصلی تحقیق، بازنمایی جایگاه جامعه شناختی فقه در منظومه علوم اسلامی و احیای پیوندهای تاریخی آن با واقعیت های اجتماعی است.۲. مواد و روش هااین مطالعه بر پایه تحلیل اسنادی و محتوایی انجام شده و متون فقهی، آثار اندیشمندان مسلمان و چارچوب های نظری مرتبط با علم اجتماعی اسلامی را بررسی می کند. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است و ابعاد اجتماعی فقه را از منابع سنتی استخراج و تفسیر می نماید.۳. یافته های تحقیقیافته ها نشان می دهد، فقه اسلامی از آغاز ناظر به مسائل اجتماعی بوده و در حوزه هایی مانند تنظیم رفتار جمعی، نهادسازی و مدیریت روابط اجتماعی نقش موثر داشته است. ظرفیت فقه برای تحلیل و هدایت پویایی های اجتماعی، نشان دهنده امکان تعریف آن به عنوان دانشی اجتماعی است که توانایی مهندسی رفتار جمعی بر مبنای ارزش های اسلامی را دارد.۴. نتیجه گیریبازخوانی فقه به مثابه علم اجتماعی نیازمند نقد دیدگاه های سکولار در جامعه شناسی و بازتعریف مفهوم علم اجتماعی اسلامی است. در این چارچوب، جامعه شناسی فقهی می تواند به عنوان رویکردی بینارشته ای، جایگاه واقعی فقه در تحلیل و اصلاح جامعه را احیا کرده و افق های تازه ای برای پژوهش های اجتماعی اسلامی ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

فقه اجتماعی ، جامعه شناسی فقه ، علم اجتماعی اسلامی ، هندسه دانش اسلامی ، مهندسی اجتماعی