تحلیل محتوای کتب کار و فناوری دوره اول متوسطه بر اساس مولفه های تربیت فناورانه

پیشینه و اهداف: در دنیای امروز که فناوری با شتابی روزافزون در حال پیشرفت و دگرگونی است؛ تربیت نیروی انسانی ماهر، خلاق و آشنا با فناوری بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است. جامعه ای که بتواند نسل آینده خود را به مهارت های فناورانه مجهز کند، در مسیر توسعه پایدار، نوآوری و رقابت علمی و اقتصادی گام های استوار تری برخواهد داشت. از این رو، نظام های آموزشی رسالت خطیری بر عهده دارند تا با طراحی برنامه های درسی هدفمند و به کارگیری ابزارهای آموزشی مناسب، زمینه پرورش دانش آموزانی توانمند را فراهم آورند. دانش آموزانی که نه تنها با مفاهیم و ابزارهای فناورانه آشنا هستند؛ بلکه قابلیت استفاده خلاقانه از آن ها در حل مسائل زندگی فردی و اجتماعی را نیز دارا باشند. در این میان، کتاب های درسی به ویژه کتاب های کار و فناوری در دوره اول متوسطه به عنوان یکی از مهم ترین منابع آموزشی، نقش اساسی در تحقق اهداف تربیتی ایفا می کنند. از این منظر، بررسی و تحلیل محتوای این کتاب ها بر اساس مولفه های تربیت فناورانه، می تواند تصویری روشن از میزان موفقیت آن ها در پاسخگویی به نیازهای آموزشی امروز ارائه دهد.روش ها : این پژوهش از نوع کاربردی و از نظر ماهیت، کمی؛ و از نظر روش انجام، با تکنیک تحلیل محتوا و بر اساس آنتروپی شانون می­باشد. جامعه پژوهش، کتاب­های کار و فناوری دوره اول متوسطه چاپ سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بوده است. نمونه و نمونه­گیری در پژوهش حاضر مطرح نبوده و همه کتاب­های کار و فناوری پایه­های هفتم، هشتم و نهم مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار گردآوری در این پژوهش، سیاهه تحلیل محتوا بر اساس مولفه­های تربیت فناورانه بود که شامل چهار مولفه اصلی: آموزش فناوری، سواد فناورانه، تفکر فناورانه و شایستگی های فناورانه بود. روش تعیین روایی سیاهه تحلیل محتوا، بر اساس روایی صوری و محتوایی احصاء شده در پژوهش مهربان [۱۴] بود. برای تعیین پایایی ابزار به روش همزمان، دو دبیر کار و فناوری دوره اول متوسطه، تحلیل یک درس مشخص شده از کتب کار و فناوری این دوره را به صورت همزمان با پژوهشگر انجام دادند و ضریب توافق ۴۲/۹۲ درصد به دست آمد.یافته ها: یافته ها حاکی از آن است که بیشترین میزان فراوانی و پیاده سازی مولفه های تربیت فناورانه در کتب کار و فناوری دوره اول متوسطه مربوط به آموزش فناوری و سواد فناورانه است؛ پس از آن شایستگی فناورانه؛ و در نهایت نیز مولفه تفکر فناورانه است. همچنین، بیشترین بار اطلاعاتی و ضریب اهمیت مولفه های تربیت فناورانه در کتاب کار و فناوری پایه هفتم به مولفه «آموزش فناوری» و در کتاب کار و فناوری پایه هشتم و نهم به مولفه «سواد فناورانه» تعلق دارد. همچنین، کمترین بار اطلاعاتی و ضریب اهمیت مولفه های تربیت فناورانه در تمامی کتب کار و فناوری دوره اول متوسطه به مولفه «تفکر فناورانه» اختصاص یافته است.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان داد مولفه های «آموزش فناوری» و «سواد فناورانه»، بیشترین و مولفه های «شایستگی فناورانه» و «تفکر فناورانه» کمترین میزان پیاده سازی را در کتب کار و فناوری دوره اول متوسطه داشته اند. با توجه به اینکه طبق نتایج پژوهش، مولفه تفکر فناورانه نسبت به بقیه مولفه ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است، پیشنهاد می شود مسیر تدوین کتب کار و فناوری بیشتر به سمت حل مسئله برود تا تفکر فناورانه بیشتر تحقق یابد. همچنین، تقویت همکاری میان مدارس و مراکز فناور از یکسو و برگزاری دوره های تخصصی برای معلمان از سوی دیگر، زمینه ساز تجربه های واقعی و اجرای موثر برنامه های تربیت فناورانه خواهد بود.

کلیدواژه ها:

تربیت فناورانه ، کتب کار و فناوری ، دوره متوسطه اول ، تحلیل محتوا