محمد بن سلمان و فرایند شخصی سازی قدرت: گذار از عرف و سنت سیاسی و بازتاب های منطقه ای آن برای ایران (۲۰۲۲ -۲۰۱۷)

تحولات سیاسی عربستان سعودی پس از به قدرت رسیدن ملک سلمان و به ویژه انتصاب محمد بن سلمان به ولایتعهدی در سال ۲۰۱۷، تغییراتی قابل توجه در الگوی سنتی توزیع و انتقال قدرت در خاندان آل سعود ایجاد کرده است. در این فرایند، انتقال قدرت از الگوی سنتی «برادر به برادر» فاصله گرفته و با تمرکز تدریجی اختیارات سیاسی، امنیتی و اقتصادی در دست ولیعهد، زمینه های شخصی سازی قدرت در ساختار سیاسی عربستان تقویت شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که شخصی سازی قدرت توسط محمد بن سلمان و گذار از عرف سنتی انتقال قدرت چگونه بر رفتار منطقه ای عربستان و چالش های پیش روی جمهوری اسلامی ایران تاثیر گذاشته است؟ پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تبیینی تحلیلی، با بهره گیری از چارچوب نظری نئوپاتریمونیالیسم و تاکید بر سازوکارهای کلاینتالیستی، این فرایند را در فاصله سال های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۲ بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که تمرکز قدرت در شخص ولیعهد و تضعیف تدریجی سازوکارهای سنتی مشارکت و اجماع درون خاندانی، زمینه افزایش نقش محاسبات شخصی در سیاست گذاری داخلی و خارجی عربستان را فراهم کرده است. این تحول در عرصه منطقه ای، با افزایش مداخله گری عربستان در جنگ یمن، تشدید رقابت با ایران، گسترش همکاری های امنیتی و نظامی با ایالات متحده، مشارکت در طرح های ژئواکونومیک منطقه ای و تقویت روندهای مرتبط با عادی سازی روابط با اسرائیل همراه بوده است. بر این اساس، پژوهش استدلال می کند که گذار از الگوی سنتی انتقال قدرت و شخصی شدن ساختار تصمیم گیری، در تعامل با مناسبات کلاینتالیستی خارجی، یکی از عوامل موثر در تغییر رفتار منطقه ای عربستان و تشدید رقابت ژئوپلیتیکی آن با ایران در دوره مورد مطالعه بوده است.

کلیدواژه ها:

Power Transition Disruption ، Neo-Patrimonialism ، Strategic Dependency ، Departure From Monarchical Tradition ، Iran’s Regional Challenges. ، محمد بن سلمان ، شخصی سازی قدرت ، نئوپاتریمونیالیسم ، کلاینتالیسم ، عربستان سعودی ، ایران.