بازاندیشی در بحران جمعیت در ایران در آغاز سده پانزدهم خورشیدی از منظر حکمرانی سایبرنتیک

کاهش نرخ ازدواج و تمایل به فرزندآوری، چالشی مهم برای ایران در ابتدای سده پانزدهم خورشیدی است. میزان باروری از ۶.۱ در دهه ۱۳۶۰ به کمتر از ۱.۵ در سال های اخیر رسیده و سبب شده ایران از جامعه ای جوان و در حال رشد به جامعه ای در آستانه سال خوردگی بدل شود. در پی تحول در نهادهای کلان اجتماعی در جوامع مدرن، این تمایل کاهش یافته و به دلیل پیامدهای متعدد آن در حوزه های اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و سیاسی-امنیتی به یکی از مسایل مهم حوزه حکمرانی تبدیل شده است. تغییرات جمعیتی یکی از عواملی است که نه تنها بر آینده حکمرانی اثرگذار، بلکه تعیین کننده است؛ به گونه ای که بدون درنظرگرفتن این تحولات، تداوم الگو های سنتی حکمرانی با دشواری مواجه می شود. نوشتار حاضر در پاسخ به این پرسش که «چه عواملی سبب کاهش تمایل به فرزندآوری در خانواده های ایرانی شده است؟» می کوشد با تکیه بر دو عنصر «اطلاعات» و «ارتباطات» در وجه سیاسی آن، ریشه های کاهش تمایل را در دو سطح سوژه (کنترل بر خود) و سیستم (کنترل بر جامعه) مورد بررسی قرار دهد. یافته ها نشان می دهد در سطح سوژه، مقوله «جنسیت زدایی» و در سطح سیستم اجتماعی، «تقدس زدایی از خانواده» دو مولفه موثر در حوزه بازخوردی و ورودی به نظام حکمرانی به کاهش تمایل به فرزندآوری می انجامند.

کلیدواژه ها:

ایران ، بحران جمعیت ، تمایل به فرزندآوری ، حکمرانی ، سایبرنتیک