پرونده شهری: تحلیل یکپارچه مهریز با تاکید بر حکمرانی آب و عدالت فضایی در اقلیم خشک

باغ شهر مهریز با چالش های هم زمان بحران آب، نابرابری فضایی و ضعف حکمرانی شهری مواجه است که پایداری اکولوژیک و هویت تاریخی آن را تهدید می کند. این پژوهش با رویکرد مطالعه موردی، از داده های سرشماری عمومی نفوس و مسکن، اسناد فرادست و مشاهدات میدانی بهره گرفت و تحلیل داده ها را با تلفیق شش چارچوب تحلیلی شامل SWOT، DPSIR، PESTEL، Porter، VRIO و Fishbone انجام داد. نتایج نشان داد تراز آبخوان دشت مهریز سالانه ۵/۰ تا ۱ متر افت می کند و حدود ۳۰ درصد آب در شبکه توزیع هدر می رود. همچنین، سرانه فضای سبز شهر (۶/۶ مترمربع) پایین تر از استاندارد ملی است و شکاف قابل توجهی میان تراکم جمعیتی بافت تاریخی (بیش از ۱۲۰ نفر در هکتار) و توسعه های پیرامونی (کمتر از ۵۰ نفر در هکتار) وجود دارد. تحلیل DPSIR نشان داد افت آبخوان از طریق زوال باغ ها، تغییر کاربری اراضی و کاهش کیفیت محیطی، نابرابری فضایی را تشدید می کند. تحلیل VRIO نیز بیانگر آن است که قنات ها و ساختار باغ شهری، با وجود ارزشمندی، نایابی و دشواری تقلید، به دلیل ضعف سازماندهی نهادی به مزیت توسعه ای تبدیل نشده اند. همچنین، تحلیل Fishbone ریشه مشکلات را در پراکندگی نهادی، ضعف هماهنگی بین دستگاه های مسئول و غلبه برنامه ریزی کالبدی ایستا شناسایی کرد. بر این اساس، چالش اصلی مهریز نه کمبود مطلق منابع آب، بلکه ضعف حکمرانی یکپارچه آب و فضا است. استقرار مدیریت یکپارچه آبخوان و باغ شهر، کاهش هدررفت شبکه، پایش مستمر منابع آب و بهره گیری از ظرفیت قنات ها در برنامه ریزی شهری، می تواند تاب آوری این باغ شهر را در شرایط اقلیم خشک ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

اقلیم خشک ، برنامه ریزی شهری ، پرونده شهری ، چارچوب های تحلیلی تلفیقی ، کمبود منابع ، مهریز ، نابرابری فضایی