تحلیل چندلایه رفتار سفر شهری در تهران؛ رویکردی عدالت محور به تعاملات روان شناختی، اجتماعی و ساختار

الگوهای رایج تحلیل تقاضای سفر عمدتا بر متغیرهای عینی نظیر زمان، هزینه و دسترسی استوار هستند و در تبیین پیوندهای پیچیده میان عوامل روان شناختی، اجتماعی و ساختاری رفتار سفر با کاستی مواجه اند. پژوهش حاضر با رویکردی میان رشته ای و عدالت محور، به تحلیل چندلایه رفتار سفر شهری در کلان شهر تهران پرداخته و می کوشد نقش ادراکات ذهنی، هویت اجتماعی و نابرابری های فضایی را در شکل دهی به انتخاب های حمل ونقلی تبیین کند. این مطالعه با روش اکتشافی _ تفسیری و الگوی لانه زنبوری طراحی شده است. در بخش کمی، داده ها بر پایه پرسشنامه ای شامل ۱۹ شاخص از ۴۰ شهروند که مقصد سفرشان محدوده طرح ترافیک تهران بود، به صورت هدفمند گردآوری و با تحلیل عاملی اکتشافی بررسی شد. در بخش کیفی، ۱۸ مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته با شهروندان مناطق مختلف تهران تا دستیابی به اشباع نظری انجام گرفت. تلفیق دو بخش در تفسیر نهایی صورت گرفت؛ یافته های کمی به شناسایی و طبقه بندی ساختارهای پنهان موثر بر رفتار سفر کمک کرد و داده های کیفی با آشکارسازی تجربه زیسته، ادراک عدالت، بار شناختی، اضطراب سفر و معانی نمادین شیوه های جابه جایی، به تعمیق و اعتباربخشی نتایج انجامید. مزیت این رویکرد نسبت به مطالعات پیشین، عبور از تحلیل های تک بعدی و ارائه چارچوبی چندسطحی برای فهم تعامل میان ساختار فضایی، موقعیت اجتماعی و کنش سفر است. یافته ها نشان می دهد تحقق عدالت حمل ونقلی مستلزم فراتر رفتن از برابری صوری در دسترسی و توجه هم زمان به تجربه زیسته، تفاوت های منطقه ای و ابعاد اجتماعی _ روان شناختی جابه جایی شهری است. راهبردهای بوم محور و عدالت محور پیشنهادی بر کاهش بار شناختی، تقویت امنیت روانی سفر و ارتقای جایگاه حمل ونقل عمومی متناسب با شرایط متفاوت شهروندان استوار است.

کلیدواژه ها:

تهران ، رفتار سفر شهری ، عدالت حمل ونقلی ، عوامل روان شناختی ، نابرابری فضایی