سابقه و هدف: گیاهان نقش محوری در ثبات اکوسیستمهای طبیعی دارند. با اندازهگیری پیاپی تنوع زیستی در طول زمان می توان ضمن تشخیص وضعیت موجود پوشش گیاهی، توصیههای مناسب مدیریتی در رابطه با حفظ و بهبود زیستگاه های طبیعی انجام داد. ازاین رو، این تحقیق با هدف بررسی تغییرات کیفی پوشش گیاهی، پایش روند و شدت تغییرات در درختزارهای ناحیه صحارا سندی ایران، تعیین رابطه بین شاخص های پوشش گیاهی با عوامل اقلیمی و اندازه گیری شاخص های تنوع و غنای گونهای در
بیشه زار حاشیه رودخانه کرخه انجام شد. مواد و روش ها: طی بازدید های صحرایی، ابتدا یک سطح همگن ازنظر ترکیب گونه ای انتخاب شد که معرف تیپ گیاهی منطقه بود. در گام بعدی نمونه گیری به روش تصادفی سیستماتیک انجام شد و در امتداد ۳ ترانسکت احداث شده ۳۰ پلات ثابت برای نمونه برداری در نظر گرفته شدند. با توجه به سیمای طبیعی ناحیه صحارا سندی، فاکتورهای گیاهی از مجموعه پلاتهای ثابت در فصل رویشی مناسب (اوایل بهمن تا اواخر فروردین) برداشت شد. در هر پلات درصد پوشش زنده تکتک گونهها با ذکر نام، درصد لاشبرگ و خاشاک و درصد زمین لخت ثبت شد. با پیمایش میدانی عرصه، تمام گونههای گیاهی موجود یادداشت برداری شد. اندازه پلات برای نمونه برداری یک مترمربع بود که به روش سطح حداقل و با استفاده از پلات های حلزونی و منحنی سطح-گونه تعیین گردید. سپس شاخصهای غالبیت، یکنواختی و تنوع گونهای شانون و سیمپسون با استفاده از نرمافزار PAST ۲.۱۷ اندازهگیری شدند. آنالیزهای آماری نیز در نرم افزار SPSS۲۷ انجام شد که ابتدا نرمال بودن داده ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف بررسی شده و بعد برای مقایسه تغییرات پوشش گیاهی از آزمون t جفتی استفاده شد. نتایج و یافته ها: نتایج این تحقیق نشان داد تفاوت های مشخصی بین تعداد گونه، درصد پوشش، غالبیت، شاخص های سیمپسون، شانون، یکنواختی و غنا در سال اول (بهمن ۱۴۰۰ تا فروردین ۱۴۰۱) و سال پایانی (بهمن ۱۴۰۱ تا فروردین ۱۴۰۲) وجود دارد و بهجز شاخص یکنواختی در سایر موارد ذکرشده تفاوت ها در سطح ۱ درصد معنی دار بودند. از سوی دیگر، بین بارندگی ماه های دی، بهمن، اسفند و فروردین و میانگین دمای این چهار ماه و شاخص های تنوع همبستگی مثبت معنی داری در سطح ۱ درصد وجود دارد. همچنین بین شاخص یکنواختی و بارندگی همبستگی مثبت و بین شاخص غالبیت و میزان بارندگی همبستگی منفی معنی دار در سطح ۱ درصد مشاهده شد. نتیجهگیری: نتایج پایش پوشش گیاهی و دو عامل اساسی خاک و اقلیم (به ویژه بارش و دما) در منطقه موردمطالعه نشان داد که تغییرات محسوسی در شاخص های تنوع گونه ای در اثر برهمکنش عوامل محیطی و بیولوژی دیده می شود. بهطوریکه دمای مطلوب و بارش مناسب در سال پایانی سبب رویش بیشتر گونه های گیاهی در منطقه شده است. در استان های گرمسیری مانند استان خوزستان دما فاکتوری محدودکننده برای گونه های یکساله و کوتاه زی بوده و سبب حذف سریع آنها از طبیعت می شود. یادآوری می شود که این گونههای تروفیت نقش بسزایی در افزایش درصد مواد آلی خاک و حاصلخیزی آن دارد. این مناطق اگرچه به دلیل بارندگی به صورت موقت با رویش گیاهان یکساله بومی احیا می شوند اما همچنان عرصه هایی بسیار حساس و شکننده هستند و تنوع پوشش گیاهی در آنجا وابسته به فصل است؛ بنابراین نیاز به مدیریت، برنامهریزی و قرق کامل دارند، تا مسیر توالی و خاکزایی طی شده و بستر مناسبی برای برگشت گیاهان چندساله و بوته ای فراهم شود.
