بررسی حشرات بذرخوار برخی از گونههای گون و پارازیتوئید های آنها در رویشگاه های مرتعی استان آذربایجان غربی

سابقه و هدف: گون (Astragalus spp.) گیاهی از خانواده Fabaceae است که بیشتر به حالت خودرو و در نواحی کوهستانی و اراضی بایر می روید. این گونه علاوه بر اینکه به عنوان یکی از منابع تغذیه احشام است، بهدلیل داشتن ریشه های عمیق و تاج پوشش گسترده در حفاظت از فرسایش خاک اهمیت داشته و علاوه براین برخی از این گونه ها از لحاظ دارویی نیز حائز اهمیت هستند. از مهمترین عواملی که روی قوه نامیه و درصد جوانه زنی بذر گیاهان مرتعی تاثیر میگذارد، حشرات بذرخوار می باشند. به طوریکه این حشرات با حمله به بذرها در طبیعت و نیز در انبارها موجب از بین رفتن محتویات و تخریب جنین آنها می شوند، درنتیجه قدرت جوانه زنی و قوه نامیه بذرها را از بین می برند و درنهایت خسارت ناشی از آنها روی بذور و گیاهان مرتعی مانع تولید بذر سالم و موجب عدم موفقیت برنامه های بذرکاری مراتع به‎ منظور اصلاح پوشش مرتعی می شود. مواد و روش ها: نمونه برداری ها از مناطق پست و کم ارتفاع شروع و به سمت مناطق با ارتفاعات بالاتر در زیستگاه ها و مناطق مختلف استان در سال های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲ انجام شد. در این پژوهش ۱۲ منطقه مرتعی در استان آذربایجان؜ غربی بررسی شد. اجرای پژوهش در قرق های مرتعی و مناطقی که کمتر دست خوش تخریب و چرا قرار گرفته بودند، انجام گردید. از هر اقلیم چهار قطعه و از هر قطعه دو نمونه انتخاب شدند که براساس شرایط اقلیمی و رویشی گیاهان در فصول مختلف در مناطق قرق و در مناطقی که کمتر دست خوش چرا و تخریب قرار گرفته اند، با شروع مرحله خمیری شدن تا رسیدن کامل بذور نمونه برداری به فاصله هر هفته انجام شد. درصد خسارت از به دست آمدن میانگین درصد خسارت های مختلف در تاریخ های مختلف درصدگیری به دست آمد. در مواردی که در هر سایت برای هر گیاه ۱۰۰۰ عدد بذر (۴ تکرار و هر تکرار ۲۵۰ بذر) یافت نشد، درصد آلودگی براساس تعداد بذور جمع آوری شده محاسبه شد. علاوه برآن، با شمارش حشرات خارج شده نسبت به هریک از آنها با توجه به تعداد کل بذور آسیب دیده درصد آلودگی محاسبه شد. نتایج و یافته ها: در این بررسی از تعداد ۱۰۴ نمونه لگوم مرتعی جمع آوری شده که مربوط به ۶۸ گونه لگوم بوده و از این تعداد ۳۱ گونه گون شناسایی شد. از مجموع ۳۱ گونه گون شناسایی شده از ۱۷ گونه آن حشرات بذرخوار استخراج شد و در بقیه آن یعنی ۱۴ گونه گون، هیچگونه حشره ای جمع آوری و شناسایی نشد. نتایج بررسی این طرح نشان داد، میزان خسارت توسط حشرات بذرخوار در گونه های مختلف گون در مراتع استان آذربایجان؜ غربی بیشتر مربوط به سوسک های متعلق به خانواده Bruchidae و زنبورهای خانواده Eurytomidae است. نتیجه گیری: از مجموع ۱۰۴ نمونه لگوم جمع­ آوری شده در مراتع آذربایجان؜ غربی، ۳۱ گونه متعلق به جنس گون (Astragalus) بوده، که تعداد ۱۷ گونه از آنها آلوده به حشرات بذر خوار بودند، که بیشتر مربوط به دو راسته Coleoptera و Hymenoptera است. از راسته سخت بالپوشان دو خانواده Bruchidae و Apionidae بیشترین خسارت را روی گون ها داشتند. جنس های Paleoacanthoscelides، Bruchus و Bruchidius از خانواده Bruchidae و جنس Pseudoprotapion از خانواده Apionidae از روی گون های مورد مطالعه جمع آوری و تشخیص داده شدند. همچنین از بال غشاییان جنس Bruchophagus از خانواده Eurytomidae بیشترین خسارت را روی گون ها داشتند و زنبورهای جنس Pteromalus از خانواده Pteromalidae، جنس Pseudotorymus از Torymidae و زنبور Elasmus از خانواده Eulophidae به عنوان پارازیتوئیدهای حشرات بذر خوار شناسایی شدند. گونه های گون A. effusus Bunge،A. macrorus Fischer & C.A. Meyer  و A. robustus Bunge با ۱۳ درصد آلودگی بیشترین خسارت و گونه ­های A. bicolor Lam.، A. ovinus Boiss، A. onobrichis L.، A. vegetus Bungi و A. logopoides Lam.   با ۵ درصد آلودگی کمترین خسارت را متحمل شده اند.

کلیدواژه ها:

Astragalus ، حشرات بذرخوار ، پارازیتوئید ، درصد آلودگی ، مرتع