سابقه و هدف: جنس
گون یکی از بزرگ ترین جنس های گیاهی است که پراکندگی گسترده ای در جهان دارد.
گون زارها حدود ۲۵ درصد از سطح مراتع ایران را پوشش می دهند. در سال های اخیر، برخی از این
گون ها دچار
زوال شده اند که به
خشکیدگی و مرگ تدریجی آنها منجر شده است. بااین حال، عوامل ایجادکننده این
زوال و میزان خسارت آن در مناطق مختلف به طور کامل بررسی نشده است. زوال ها معمولا با ترکیبی از عوامل مختلف آغاز می شوند که شرایط محیطی گیاه را تغییر می دهند و درنهایت، گیاهان توسط عوامل بیماری زا (به ویژه قارچ ها) آلوده شده و از بین می روند. هدف این پژوهش، شناسایی عوامل قارچی موثر در
خشکیدگی و
زوال گون زارها در منطقه
تنگصیاد استان
چهارمحال و بختیاری و بررسی میزان
خشکیدگی و
زوال در ارتفاعات و شیب های مختلف بود.مواد و روشها: به منظور شناسایی عوامل قارچی موثر در
خشکیدگی و
زوال گونه های
گون در منطقه
تنگصیاد استان چهارمحال و بختیاری، از ریشه و ساقه بوته های
زوال یافته و یا در حال
زوال در چند ایستگاه نمونه برداری انجام شد. نمونه ها به آزمایشگاه منتقل و قطعاتی از طوقه، ساقه و ریشه گیاهان آلوده جداسازی و کشت داده شدند. پس از جداسازی و خالص سازی عوامل بیماری زا، شناسایی جدایه ها براساس ویژگی های ریخت شناسی پرگنه ها و ویژگی های میکروسکوپی با استفاده از کلیدهای شناسایی انجام شد. همچنین، شدت بیمارگری قارچ های جداسازی شده روی شاخه های بریده میزبان براساس روش های توصیه شده و با تلقیح قارچهای بیمارگر به شاخههای سالم و دارای قطر یکسان
گون و براساس قطر لکه های ایجاد شده ارزیابی شد. به منظور بررسی درصد خسارت ناشی از زوال، در سه ارتفاع مختلف و در دو جهت شیب شمالی و جنوبی، آزمایشی در قالب طرح فاکتوریل بر پایه بلوک های کامل تصادفی انجام شد. درصد خسارت
زوال روی بوته ها بررسی شد و داده ها با استفاده از نرم افزارهای آماری Excel و SPSS تحلیل شدند.نتایج و یافته ها: درمجموع سه گونه و سه جنس قارچ با اسامی علمی Fusarium sp.، Trichothecium roseum، Nattrasia mangiferae، Verticillium dahlia، Phoma sp. و Penicillium sp. از این گیاهان جداسازی و شناسایی شد و ازنظر شدت بیماری زایی در سه گروه قرار گرفتند. همچنین نتایج نشان داد که اختلاف بین پایه های خسارت دیده از
زوال در شیب های شمالی و جنوبی در هر موقعیت ارتفاعی کاملا معنی دار بود (P<۰.۰۱). همچنین اثر ارتفاع روی درصد خسارت
زوال مشاهده شده در شیب شمالی در سه محدوده ارتفاعی ازنظر آماری کاملا معنی دار بود (P≤۰.۰۱). اما اثر ارتفاع روی درصد خسارت
زوال مشاهده شده در شیب جنوبی در سه محدوده ارتفاعی ازنظر آماری معنی دار نبود (P>۰.۰۵). کمترین درصد خسارت در شیب شمالی ارتفاعات بالاتر از ۲۵۰۰ متر (۶۰/۲±۸۳/۱۹) و بیشترین درصد خسارت در شیب جنوبی ارتفاعات بین ۲۳۰۰-۲۴۰۰ متر (۳۹/۴±۰۰/۶۱) بود.نتیجه گیری: از بین قارچ های شناسایی شده گروهی از عوامل بیماری زای مهم در بیشتر گیاهان هستند. گروهی نیز از عوامل بیماری زای ثانویه هستند و زمانی که گیاهان تحت تنش قرار می گیرند حالت بیماری زا پیدا می کنند که این گروه در چند سال اخیر در بیشتر گیاهان در حال
زوال اهمیت پیدا کرده اند و گروهی نیز از عوامل بیماری زای بسیار ضعیف بودند. همچنین درصد خسارت
زوال در ارتفاعات مختلف بین بوته های
زوال یافته در شیب شمالی ازنظر آماری معنی دار و در شیب جنوبی ازنظر آماری غیر معنی دار بود.
