فون زنبورهای گرده افشان جنس Andrena (Hymenoptera: Andrenidae) از استان قزوین با سه گزارش جدید برای ایران

سابقه و هدف: ازنظر تعداد گونه، جنس Andrena با ۱۶۱۹ گونه پس از جنس Lasioglossum با ۱۸۴۱ گونه دومین جنس از زنبورهای Apoidea در سراسر جهان است. این جنس عمدتا پراکنش هولارکتیک دارد و بیشترین تنوع را در نواحی مدیترانه و زریک به خود اختصاص داده است. گونه های این جنس، به جز آمریکای جنوبی، در بیشتر مناطق مرکزی آفریقا، آسیای جنوب شرقی و استرالیا، توزیع جهانی دارند. برای جنس Andrena، ۹۷ زیرجنس در جهان و ۴۰ زیرجنس در ایران وجود دارد. Andrena از منظر فراوانی گونه، بزرگ ترین جنس در بین جنس های زنبورهای گرده افشان در جهان و متنوع ترین جنس زنبور در منطقه هولارکتیک است و می توان آن را به عنوان یکی از مهمترین گرده افشان های محصولات زراعی و درختان بهاره در نظر گرفت. با توجه به اینکه هنوز بسیاری از گونه های Andrena توصیف نشده اند (به ویژه آنهایی که در مناطق خشک آسیای مرکزی و آمریکای شمالی هستند) و اینکه بسیاری از زیرگونه های توصیف شده، ممکن است به رتبه گونه برسند، تعداد واقعی گونه های Andrena ممکن است به ۲۰۰۰ نزدیک شود. مواد و روش ها: در این مقاله نتایج تحقیق فون زنبورهای جنس Andrena استان قزوین بین سال های ۱۳۹۶ لغایت ۱۴۰۰ ارائه می گردد. زنبورها از روی گیاهان با تور حشره گیری، جمع آوری و با اتیل استات، کشته، سپس اتاله و برای شناسایی آماده شدند. نتایج و یافته ها: این تحقیق منجر به شناسایی ۲۰ گونه متعلق به جنس Andrena و زیر جنس های Aenandrena (یک گونه)، Campylogaster (یک گونه)، Chlorandrena (یک گونه)، Euandrena (یک گونه)، Leucandrena (یک گونه)، Melandrena (سه گونه)، Micrandrena (سه گونه)، Notandrena (یک گونه)، Plastandrena (سه گونه)، Poliandrena (یک گونه)، Simandrena (یک گونه)، Truncandrena (یک گونه) و Zonandrena (دو گونه) گردید. در بین این گونه ها سه گونه: Andrena (Micrandrena) niveata Friese, ۱۸۸۷، Andrena (Zonandrena) chrysopyga Schenck, ۱۸۵۳ وAndrena (Euandrena) fulvida Schenck, ۱۸۵۳ برای فون ایران جدید است. نتیجه گیری: مساحت ایران در مقایسه با کشورهای همسایه مانند ترکیه (دو برابر) و آذربایجان (نوزده برابر) و قرارگرفتن آن در مرز دو ناحیه زیست جغرافیایی پالئارکتیک شرقی و غربی، همراه با وجود زیستگاه های متنوعی که از جوامع گسترده زنبورها پشتیبانی می کنند- ازجمله استپ های جنگلی و مرتعی، ارتفاعات کوهستانی و نواحی نیمه بیابانی- بیانگر ظرفیت بالای کشور برای غنای گونه ای زنبورهاست؛ بااین حال اطلاعات جامع درباره این فون هنوز به طور کامل ثبت نشده است. تاکنون تنها ۱۰۶۲ گونه از زنبورهای Apoidea در ایران شناسایی شده اند، درحالی که برای ترکیه ۱۸۰۳ گونه و برای آذربایجان ۵۷۰ گونه گزارش شده است. شمار گونه های ثبت شده از جنس Andrena در ایران (۲۳۹ گونه) نسبت به کشورهای همسایه {ترکیه (۳۵۶ گونه) و آذربایجان (۱۲۵ گونه)} پایین تر بوده و نشان دهنده نیاز جدی به پژوهش های بیشتر است. از میان ۳۱ استان کشور، در نه استان کمتر از ده گونه گزارش شده و از شش استان نیز تاکنون نمونه ای ثبت نشده است. تاکنون ۴۳ زیرجنس برای Andrena در ایران گزارش شده که تقریبا نیمی از زیرجنس های شناخته شده در جهان (۹۱ زیرجنس) را شامل می شود. اگرچه این ناحیه در مقایسه با بسیاری از کشورهای حوزه مدیترانه هنوز دارای غنای جانوری قابل توجهی است، اما انتظار می رود پس از مطالعات دقیق تر و بازنگری های سیستماتیک، میزان واقعی غنای گونه ای به مراتب بیشتر آشکار شود. با توجه به گستره جغرافیایی متنوع و وجود طیف وسیعی از پوشش های گیاهی و شرایط آب وهوایی در ایران، مطالعات شناسایی زنبورها به ویژه زنبورهای آندرنید همچنان ناکافی است و به نظر می رسد شمار زیادی از گونه ها هنوز برای فون زنبورهای ایران ناشناخته باقی مانده اند.

کلیدواژه ها:

Andrena ، Apoidea ، زیرجنس ، زنبور