فون دشمنان طبیعی آفات مهم کنگرفرنگی در استان اصفهان

سابقه و هدف: کنگرفرنگی Cynara scolymus L. از خانواده کاسنی (Asteraceae=Compositae)، گیاهی چندساله و بومی مناطق مدیترانه ای است که به‎دلیل ارزش غذایی و دارویی بالا موردتوجه قرار گرفته است. این گیاه بهدلیل عملکرد بالا، هزینه تولید کم، نیازهای زراعی محدود و سازگاری با شرایط آب وهوایی ایران می تواند جایگزین مناسبی برای برخی از گیاهان علوفه ای رایج باشد. خسارت آفات روی کنگرفرنگی در تولید اقتصادی آن مهم است، به طوری که در برخی مناطق دنیا آفات به عنوان یکی از دلایل عملکرد و سودآوری پایین این محصول ذکر شده است. اطلاعاتی در مورد فون آفات این محصول در کشور در دسترس است، اما در زمینه فون دشمنان طبیعی آفات کنگرفرنگی مطالعه ای انجام نشده است. در مطالعات انجام شده در مزارع کنگرفرنگی استان اصفهان مشخص شد که شته Brachycaudus cardui (L.) سبب خسارت مستقیم از طریق مکیدن شیره گیاهی و خسارت غیرمستقیم از طریق انتقال ویروس می شود. همچنین آفت مینوز با ایجاد دالان های سفیدرنگ روی برگ ها باعث کاهش سطح فتوسنتز، ضعف گیاه و کاهش بازارپسندی محصول می گردد. این آفت با نام Liriomyza sp. شناسایی شد. مواد و روش ها: در بیشتر مناطق کشت کنگرفرنگی در دنیا شته ها و مینوزها از مهمترین آفات این گیاه محسوب می شوند. برای جمع آوری دشمنان طبیعی این آفات، با توجه به موقعیت، مکان و زمان نمونه برداری از وسایل و امکانات مختلف و متناسب مانند تور حشره گیری، اسپیراتور و انواع پنس و قلم مو استفاده شد. حشرات شکارگر در داخل الکل جمع آوری و به آزمایشگاه منتقل شدند. نمونه هایی از شکارگرها که به صورت پوره و لارو جمع آوری شده بودند، برای دستیابی به حشرات کامل پرورش داده شدند. همچنین برای دستیابی به پارازیتوئیدها، نمونه هایی از برگ حاوی مینوز و شته ها تا زمان خروج حشرات کامل زنبورهای پارازیتوئید در ظروف پلاستیک نگهداری گردیدند. نمونه های حشرات جمع آوری شده و یا پرورش داده شده با استفاده از منابع معتبر در حد راسته و خانواده تفکیک شدند. سپس به منظور تعیین نام علمی و گونه برای متخصصان مربوطه ارسال شدند. نتایج و یافته ها: این تحقیق نشان داد که در مزارع کنگرفرنگی استان شکارگرهای مختلف، شامل دو گونه کفشدوزکCoccinelia undecimpunctata (L.) (Coleoptera: Coccinellidae) وHippodamia variegata (Goeze) (Coleoptera: Coccinellidae)؛ سنک Orius albidipennis Reuter (Hemiptera: Anthocoridae) و بالتوریChrysopa carnea (Stephens) (Neuroptera: Chrysopidae) روی شته ها فعالیت می کنند. در این تحقیق تنوع و فعالیت شکارگرها روی شته ها قابل توجه بود، اما پارازیتوئیدی در ظروف پرورش به دست نیامد. در ظروف پرورش مینوز تعدادی زنبور پارازیتوئید جمع آوری از جنسDiglyphus (Hymenoptera: Eulophidae)  با نام های D. isaea، D. pachyneurus و D. crassinervis به دست آمد. هر سه گونه، پارازیتوئید خارجی و انفرادی لارو مگس های مینوز هستند. نتیجه گیری: شناسایی فون دشمنان طبیعی آفات مهم کنگرفرنگی گام بنیادی در برنامه مدیریت تلفیقی آفات این محصول قبل از گسترش سطح زیر کشت آن در کشور می باشد. طی دوره رشد محصول، شته ها مهمترین آفت کنگرفرنگی در استان هستند که سبب تولید عسلک، انتقال ویروس ها و کاهش عملکرد محصول می شوند. فعالیت شکارگرها روی این گروه از آفات قابل توجه بود. هر سه گونه زنبور پارازیتوئید پرورش یافته روی آفت مینوز، پارازیتوئید لارو مگس های مینوز خانواده Agromyzidae می باشند که طبق مشاهدات مزرعه ای در کنترل طبیعی این آفت نقش مهمی ایفا می کنند.

کلیدواژه ها:

کنگرفرنگی ، Cynara scolymus ، شته ، مینوز ، پارازیتوئید ، شکارگر