طراحی فضای پشتیبان برای مجتمع های مسکونی در زلزله احتمالی شهر تهران، نمونه موردی: مجتمع مسکونی ونوس در منطقه ۲۲

زمینه و هدف: آسیب پذیری کلان شهر تهران در برابر زلزله، با توجه به قرارگیری بر روی گسل های فعال و تراکم بالای جمعیت، به ویژه در مجتمع های مسکونی بلندمرتبه و متراکم مانند منطقه ۲۲، نیازمند بازنگری در الگوهای سنتی مدیریت بحران است. ناتوانی سیستم های امدادرسان بیرونی در ساعات اولیه بحران، ضرورت ایجاد راهکارهای خودامداد و پناهگیری در مقیاس خود ساختمان را آشکار می سازد. این پژوهش با هدف طراحی فضای پشتیبان برای مجتمع های مسکونی در زلزله احتمالی شهر تهران در نظر دارد تا با تبیین و اعتبارسنجی یک چارچوب طراحی کارآمد، تاب آور و چندمنظوره برای فضای پشتیبان در مجتمع های مسکونی بلندمرتبه، به عنوان یک «هسته تاب آوری» محلی، بقا و ایمنی ساکنان را در شرایط بحرانی تضمین کند. روش: این پژوهش با رویکردی ترکیبی (کمی-کیفی) و ماهیت توصیفی-تحلیلی، منطقه ۲۲ تهران و «مجتمع مسکونی ونوس» را به عنوان نمونه موردی بررسی کرده است. داده ها از طریق پرسشنامه از ۳۰ متخصص گردآوری شد. برای تحلیل داده ها از روش دلفی جهت اعتبارسنجی معیارها، و از آزمون های همبستگی پیرسون و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم افزار SPSS استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که چارچوب طراحی باید بر چهار بعد اصلی استوار باشد: تاب آوری کالبدی، عملکردی، اجتماعی و انعطاف پذیری. تمامی ۱۶ شاخص پیشنهادی در فرآیند دلفی تایید شدند. مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) رابطه مثبت و معنادار این ابعاد را با افزایش تاب آوری کل (RMSEA=۰.۰۰۱) تایید کرد. آزمون همبستگی پیرسون جهت اولویت بندی، نشان داد که از دیدگاه متخصصان، انعطاف پذیری (r=۰.۷۳۱) و تاب آوری عملکردی (r=۰.۷۲۲) بیشترین تاثیر را در موفقیت طرح دارند. نتایج: این پژوهش نتیجه می گیرد که راهکار موثر، گذار از مفهوم «پناهگاه بحران» به «هسته تاب آوری چندمنظوره» است. این فضا باید از طریق کاربری روزمره (مانند سالن ورزش یا اجتماعات) در زندگی ساکنین ادغام شود تا توجیه اقتصادی و پذیرش اجتماعی داشته باشد. چارچوب طراحی اعتبارسنجی شده و راهکارهای معماری عملی ارائه شده در این تحقیق، ابزاری کارآمد برای تبدیل مجتمع های مسکونی آسیب پذیر به جوامع خودکفا و تاب آور در برابر زلزله فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

Support Space ، Residential Complexes ، Tehran Earthquake ، Resilience ، Crisis Management ، Venus Complex ، Tehran ، فضای پشتیبان ، مجتمع های مسکونی ،   زلزله تهران ، تاب­آوری ، مدیریت بحران ، مجتمع ونوس ، تهران