ساختارشناسی سنگ نقش برجسته آنوبانی نی سرپل ذهاب استان کرمانشاه (ایران)

نقش برجسته آنوبانی نی یکی از مهم ترین و کهن ترین نقش برجسته های ایران است. از این رو، این اثر برای ایرانیان، باستان شناسان و زبان شناسان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این نقش برجسته بر روی سنگ های آهکی کوه «میان کل؛ Mīyān Kal» در شهر سرپل ذهاب حجاری شده است. با توجه به ترکیب شیمیایی سنگ های آهکی، انحلال از عوامل اصلی تخریب آثار تاریخی حجاری شده بر این نوع سنگ هاست، سطح نقش برجسته آنوبانی نی، به دلیل انحلال دچار آسیب شده و بخش هایی از نقوش و متون آن از بین رفته اند. در صورت ادامه این تخریب، این اثر به طور کامل نابود خواهد شد و میراث فرهنگی ایران یکی از مهم ترین اسناد نوشتاری و تاریخی خود را از دست خواهد داد. انحلال سنگ های آهکی به ساختار توده سنگ و کانی شناسی سنگ وابسته است و از سوی دیگر، هوازدگی سنگ ها به عوامل درونی مانند خصوصیات کانی شناسی و شیمیایی و عوامل بیرونی همچون اقلیم بستگی دارد. این مقاله با مطالعه خصوصیات ذاتی سنگ زمینه نقش برجسته از طریق مقاطع میکروسکوپی، بررسی نتایج آزمایش های XRD، XRF تحلیل شرایط اقلیمی منطقه و تاثیر آن بر کانی های موجود در سنگ و همچنین درزه نگاری، به شناسایی عوامل ساختاری موثر در فرایند هوازدگی پرداخته است. سنگ زمینه نقش برجسته از نوع بایوکلاست پک استون (معادل بایو میکرایت) متعلق به سازند آسماری است که عمدتا کلسیتی بوده و دولومیتی نشده است. ساختار سنگ شامل لایه بندی قائم، درزه ها و گسل راست گرد در تنگه میان کل است که همراه با شرایط اقلیمی نیمه خشک با تغییرات شدید دما، رطوبت، بارش و روزهای یخ بندان، هوازدگی شیمیایی را تشدید کرده و منجر به ایجاد حفره های انحلالی کوچک و بزرگ بر سطح اثر شده است. نتایج نشان می دهند که انحلال همچنان فعال است و  نوع کانی های سازنده ساختار سنگ، لایه بندی و درزه ها همراه با عوامل اقلیمی، از عوامل اصلی ایجاد این حفره های انحلالی هستند. این پژوهش بر ضرورت اقدامات حفاظتی فوری تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

Anubanini rock relief ، chemical weathering ، limestone dissolution ، petrography ، mineralogy ، fracture map-ping ، Asmari Formation ، cultural heritage conservation ، نقش برجسته آنوبانی نی ، هوازدگی شیمیایی ، کانی شناسی ، پتروگرافی ، درزه نگاری